Główna :  Dla autorów :  Archiwum :  Publikacje :  turystykakulturowa.ORG

 

Data wydania 29 grudnia 2018. Redaktor: Agnieszka Matusiak

Numer 6/2018 (listopad-grudzień 2018)

Turystyka Kulturowa
 

Zasady waloryzacji

 

PROPOZYCJA SYSTEMU WALORYZACJI TURYSTYCZNO-KULTUROWEJ

Za: Armin Mikos von Rohrscheidt
TURYSTYKA KULTUROWA. FENOMEN, POTENCJAŁ, PERSPEKTYWY, Gniezno 2008,
s. 413-438

Potrzeba waloryzacji: Polska jest stosunkowo dużym krajem o dość nierównomiernie rozmieszczonych miejscach i obiektach, atrakcyjnych z punktu widzenia turystyki kulturowej. Wiele gatunków tego rodzaju turystyki znajduje się w naszym kraju dopiero w początkowym stadium swojego rozwoju. Dodatkowo na poziomie władz regionalnych i lokalnych w naszym kraju często niedoceniane są te rodzaje turystyki, które wykraczają poza aktywną formę rekreacji. Dobra orientacja osób i urzędów odpowiedzialnych za tę gałąź gospodarki, a czasem także organizatorów turystyki w skali potencjału ich regionów dla turystyki kulturowej może stać się źródłem ich inspiracji dla konkretnych działań na rzecz wspierania i rozwijania tego typu aktywności turystycznej. W ocenie potencjału turystyczno-kulturowego konkretnego regionu może pomóc opracowana w niniejszej części naszego podręcznika propozycja jednolitego systemu wartościowania walorów turystyki kulturowej oraz tych elementów otoczenia naturalnego i infrastrukturalnego na danym terenie, które mogą mieć znaczący wpływ na jej rozwój.


5.1.Przegląd wybranych polskich analiz walorów turystycznych

Zanim nasza propozycja zostanie przedstawiona, wypada wspomnieć o kilku dotychczasowych przedsięwzięciach o podobnym charakterze, podjętych przez polskich badaczy, zajmujących się geografią lub turystyką.

Znakomita praca B. Mikułowskiego i J. Wyrzykowskiego z roku 1993[1] zajmuje się klasyfikacją obszarów i miejscowości turystycznych z punktu widzenia ich atrakcyjności dla zagranicznej turystyki przyjazdowej. Podejmuje ona próbę wartościowania bardziej znanych i odwiedzanych przez turystów miejsc w Polsce. Ci sami autorzy w swojej publikacji „Geografia turystyczna Polski”[2] przedstawili bardzo szeroko liczne rodzaje atrakcji turystycznych Polski, w tym także walory antropogeniczne[3], które w zasadzie pokrywają się z walorami istotnymi z punktu widzenia turystyki kulturowej, następnie podjęli próbę klasyfikacji atrakcyjności turystycznej Polski dla zagranicznej turystyki przyjazdowej, opartą na trójstopniowym podziale stopnia atrakcyjności poszczególnych miejsc i obiektów[4]. Zawarte tam zestawienie daje dość dokładny obraz rozmieszczenia najważniejszych z punktu widzenia turystyki dziedzictwa kulturowego atrakcji. Nie obejmują one jednak wszystkich typów potencjalnych celów współczesnej (szeroko rozumianej) turystyki kulturowej. Przede wszystkim zaś, dając opis ogólny kraju i wskazując wprawdzie ważne cele turystyczne, opracowanie nie odnosi się do rozumianego całościowo potencjału turystyczno-kulturowego i turystycznego konkretnych miejscowości i mikroregionów, nie ukazuje takich istotnych elementów jak np. pozostała oferta kulturalna, poziom bezpośredniej obsługi turystyki oraz infrastruktura turystyczna i komunikacyjna.

Inna propozycja oceny potencjału zawarta jest w opracowaniu G. Gołembskiego zawartym w jego „Kompendium wiedzy o turystyce”[5]. Autor, po przedstawieniu walorów kulturowych jako jednego z istotnych elementów tworzących jakość produktu turystycznego oraz hipotez, dotyczących związków między turystyką i kulturą, przedstawia w formie tabeli mapę preferencji[6] dla niektórych obszarów turystycznych Wielkopolski, oznaczając za pomocą punktów ich atrakcyjność z punktu widzenia turystyki rekreacyjnej, wyjazdów weekendowych, turystyki biznesowej, ruchu tranzytowego oraz wycieczkowego a następnie sumując punkty dla uzyskania wielkości (i porównania) ogólnego potencjału turystycznego tych miejsc. Interesujące w tej próbie waloryzacji z naszego punktu widzenia jest jej odniesienie do zamkniętych całości terytorialnych, wykorzystujące obecność konkretnych walorów na miejscu (choć bez dokładniejszego ich wyliczenia i uzasadnienia wysokości punktacji). Autor zestawia je ze sobą i sumuje dla wyliczenia potencjału. Ta metoda jest zbieżna z propozycją waloryzacji, którą chcemy przedstawić poniżej. Z uwagi na swoje tematyczne ukierunkowanie (ogólnie rozumiany ruch turystyczny) oraz pominięcie elementów oferty kulturalnej, obsługi i infrastruktury wymienione opracowanie nie może jednak służyć za podstawę oceny atrakcyjności obszarów w odniesieniu do turystyki kulturowej.

 W innym szerokim opracowaniu tegoż autora[7] przeprowadzona jest z kolei bardzo dokładna analiza atrakcyjności turystycznej poszczególnych gmin województw zachodniopomorskiego i pomorskiego. Autor uwzględnia w niej m.in. bardziej szczegółowo ofertę noclegową i gastronomiczną oraz dostępność komunikacyjną i (choć bardzo tylko ogólnie) ważniejsze zabytki, jako znaczący czynnik wpływający na tę atrakcyjność[8]. Istotne jest także docenienie roli eventów kulturowych jako czynników wpływających na ruch turystyczny[9]. Opracowanie odnosi się jednak do turystyki w ogóle, dlatego uwzględnia ono w największej mierze walory naturalne, nie odgrywające tak znacznej roli w turystyce kulturowej, nie bierze zaś pod uwagę wielu czynników istotnych dla turystyki kulturowej. Z uwagi na kierunek swoich badań autor nie zaproponował także bardziej szczegółowej analizy potencjału wielu typów atrakcji turystycznych (poza ogólnym uwzględnieniem „zabytków” i „imprez kulturalnych” [10]), mogącej służyć za odniesienie dla waloryzacji regionu z punktu widzenia poszczególnych rodzajów turystyki kulturowej.

W opracowaniu D. Sołowiej, zajmującym się zestawieniem i weryfikacją subiektywnych ocen atrakcyjności środowiska przyrodniczego człowieka z punktu widzenia rekreacji[11], przedstawiony jest szereg ocen wartościujących obszar miejski i podmiejski także z punktu widzenia jego krajobrazowej i kulturowej atrakcyjności[12]. Ta odnosząca się do konkretnej przestrzeni klasyfikacja atrakcyjności, poparta socjologicznymi badaniami może być i stała się dla celów naszego opracowania istotną pomocą dla konstrukcji zestawu kryteriów oceny atrakcyjności miejscowości i mikroregionów, nie związanych bezpośrednio z walorami turystyczno-kulturowymi.

Bardzo ciekawą propozycję metody badania, odniesioną do atrakcyjności turystycznej poszczególnych województw polskich podjęła R. Seweryn[13]. Kluczowymi czynnikami determinującymi wartość miernika SMAT (Syntetycznego Miernika Atrakcyjności Turystycznej), które proponuje, są walory, infrastruktura transportowa, noclegowa, żywieniowa i tzw. towarzysząca, przy czym wszystkie one rozpisane są na większą liczbę mierników szczegółowych o rozmaitym znaczeniu, np. walory to powierzchnia obszarów prawnie chronionych, rezerwatów i gruntów leśnych w procentach powierzchni województwa, liczba pomników przyrody na 100 km2, stopień zanieczyszczenia środowiska mierzony za pomocą emisji zanieczyszczeń pyłowych, gazowych i ilości odpadów przemysłowych w tonach na 1 km2, liczba muzeów na 100 km2 oraz ogólnie: liczba miejscowości i obiektów uznanych za atrakcje dla turystów zagranicznych na 100km2. Ten sposób mierzenia zbliża się nieco do potrzeb mierzenia potencjału turystyki kulturowej (np. uwzględnienie muzeów, wydzielenie obiektów mogących interesować turystów zagranicznych). Nadal jednak dominują czynniki posiadające znaczenie ogólno-turystyczne (jak lasy, obszary chronionej przyrody), w zastosowaniach zaś w ramach parametrów obliczeniowych wartość dwóch uwzględnionych tam, istotnych dla turystyki kulturowej czynników (muzea i miejscowości atrakcyjne dla turystów zagranicznych) została określona zaledwie jako mniejsza część jednego z czynników, który w całości ma wartość 18,8 % całej oceny[14]. Same zresztą muzea zostały potraktowane jako jednolita grupa o równej wartości, niezależnie od ich znaczenia (np. regionalne czy międzynarodowe) i skali popularności (liczba odwiedzających), tak samo ogólnie potraktowano obiekty i miejscowości, nie dokonując wewnętrznych rozróżnień w ramach tej grupy, a opierając się wyłącznie na statystyce przyjazdów zagranicznych [15]. Wątpliwości może budzić także brak osobnego uwzględnienia wśród ważnych dla turystyki czynników walorów takich jak obecność w regionie gór lub brzegu morskiego, będących ważnymi magnesami przyciągającymi turystów[16]. Dodatkowo nie uwzględniono istotnych dla turystów kulturowych elementów infrastruktury, jak obecność instytucji kultury, regularne eventy kulturowe, atrakcje określonych rodzajów, odpowiadające zapotrzebowaniu poszczególnych grup turystów kulturowych. Z tego powodu z punktu widzenia turystyki kulturowej oparcie się na tym lub zmodyfikowanym sposobie mierzenia potencjału nie gwarantuje poprawnych rezultatów.

 Przegląd popularnych w ekonomii analiz typu SWOT[17] przekonał nas, że ich duża użyteczność z punktu widzenia opracowania strategicznego planu rozwojowego lub nawet konkretnej inwestycji nie przekłada się na przedsięwzięcia, zmierzające do waloryzacji potencjału, choć nader często te analizy błędnie wykorzystywane są w takich celach zamiast właściwej waloryzacji. Wówczas jako poszczególne czynniki stosuje się w trakcie analizy całkowicie dowolnie dobrane - zatem zaledwie domniemane - silne i słabe strony miejsca, obiektu lub przedsięwzięcia. Powoduje to nieefektywność tak skonstruowanej analizy w dziedzinie turystyki. Ogólny i opisowy charakter analiz SWOT uniemożliwia dokładną ocenę poszczególnych elementów i ich wpływu na całościowy rezultat waloryzacji terenu. Dopiero zastosowanie gotowych wyników ocen waloryzacyjnych może stać u podstaw skutecznej analizy SWOT, poprzedzającej z kolei konkretne decyzje władz regionalnych i przedsiębiorstw (w naszym przypadku turystycznych). Taką kolejność działań zalecają także specjaliści w zakresie marketingu turystycznego, widzący w diagnozie stanu istniejącego pierwszą fazę konstruowania strategii produktu turystycznego[18], po której i na podstawie której zaleca się dokonanie analizy SWOT. Dlatego zdecydowaliśmy się przedstawić proponowaną przez nas metodę wstępnej analizy właśnie jako rozbudowaną diagnozę stanu istniejącego, obejmującą możliwie wiele decydujących i drugorzędnych czynników, które pozytywnie wpływają na atrakcyjność danego terenu dla szeroko rozumianej turystyki kulturowej oraz mogą ewentualnie wspomagać jej konkretne przedsięwzięcia.


5.2. Propozycja waloryzacji potencjału turystyczno-kulturowego Polski

Użyteczność waloryzacji turystyczno-kulturowej. Proponowany poniżej system analizy potencjału turystyczno-kulturowego mikroregionów, zastosowany w skali całego kraju może przynieść trzy zasadnicze korzyści.

Po pierwsze, istnienie takiej oceny dla konkretnego (mikro) regionu może uświadomić nie tylko skalę potencjalnych możliwości, ale także istnienie braków i niedociągnięć w dziedzinie obsługi turystyki i infrastruktury jej służącej. To z kolei ułatwi odpowiedzialnym na miejscu stworzenie listy potrzeb, których stopniowe zaspokajanie (począwszy od tych, które nie wymagają wielkich nakładów) będzie coraz bardziej otwierać region na turystów kulturowych i powiększać jego siłę przyciągania w stosunku do tej grupy. Nawet w przypadku, jeśli przeprowadzona waloryzacja nie zostanie wykorzystana dla konkretnych działań w skali regionu, jej publikacja może przyczynić się do uwrażliwienia miejscowej społeczności na jego atuty turystyczno-kulturowe. Tym samym przeprowadzenie i opublikowanie analizy, a także publiczna dyskusja nad jej wynikami może okazać się jednym z czynników, które doprowadzą w efekcie do powstania społecznego popytu na takie działania a przynajmniej zapewnią im szerszą akceptację.

Po drugie, wyniki waloryzacji mogą także - niezależnie od podjęcia lub nie działań w skali regionu - zwrócić uwagę odpowiedzialnych za poszczególne placówki i obiekty na ewentualne niedociągnięcia i braki w sposobach ekspozycji, obsłudze turystów na miejscu, promocji lub w dziedzinie materiałów informacyjnych, a tym samym przyczynić się do poprawy istniejącego stanu w niektórych choćby aspektach.

Po trzecie, dokonywana zgodnie z przyjętymi jednolitymi kryteriami waloryzacja potencjału turystyczno-kulturowego, może także w skali makroregionów (województw) i docelowo w skali całego kraju doprowadzić do powstania mapy potencjału turystyczno-kulturowego. To z kolei pozwoli (po raz pierwszy na podstawie empirycznego badania, a nie uznaniowego zaszeregowania) stworzyć całościowy obraz Polski jako destynacji turystyki kulturowej i wyodrębnić w odniesieniu do reszty kraju rodzaj „mocnych punktów” - regionów o najsilniejszym potencjale dla rozwoju turystyki kulturowej, a nawet jej poszczególnych typów. W oparciu o taki obraz można kształtować ofertę turystyczno-kulturową makroregionów (województw) i planować oferty dla turystyki regionalnej. Istnienie tego rodzaju mapy ułatwi w konsekwencji zintegrowane działania na rzecz rozwoju oferty przyjazdowej oraz krajowej w tym segmencie turystyki, w tym planowanie nowych szlaków tematycznych w oparciu o rozwijające się nowe jej rodzaje. Mapa potencjału turystyczno-kulturowego umożliwiłaby także organizatorom turystyki planowanie nowych tras wypraw kulturowych oraz wszelkich imprez o charakterze turystyczno-kulturowym, czyli tworzenie nowych produktów turystycznych w omawianym przez nas segmencie.

Z tego powodu uważamy, że podjęcie takiej wstępnej oceny potencjału w każdym regionie, nie wymagającej przecież zaangażowania wielu osób ani znacznych środków, jest działaniem ze wszech miar wskazanym i opłacalnym. Dokonywane zgodnie z przyjętymi jednolitych kryteriami może ono także w skali makroregionów (województw) a także docelowo w skali całego kraju doprowadzić do powstania mapy potencjału turystyczno-kulturowego, ułatwiającej zintegrowane działania na rzecz jej rozwoju ale także konkretne planowanie tras wypraw i imprez o charakterze turystyczno-kulturowym.

Obiekty analizy: powiaty. Za obiekt naszej analizy wybraliśmy jednostkę podziału terytorialnego średniej wielkości, czyli powiat (w przypadku miast wydzielonych należy analizować ich potencjał wraz z otaczającym je powiatem ziemskim). U podstaw takiego wyboru leży kilka czynników. Po pierwsze terytorium powiatu często - zwłaszcza w regionach o silnie wyodrębnionej lokalnej tożsamości kulturowej - pokrywa się z mikroregionem w jego historycznym lub kulturowym znaczeniu, co umożliwia opracowanie jednolitego planu rozwoju turystyki regionalnej na jego terenie. Po drugie, powiat jest najczęściej także jednostką o silnych wewnętrznych powiązaniach komunikacyjnych, jak komunikacja kolejowa czy autobusowa, co ma duże znaczenie w organizacji turystyki indywidualnej. Po trzecie, kompetencje władz powiatowych w dziedzinie kultury i ochrony dóbr kultury umożliwiają działania na rzecz tworzenia wspólnej oferty kulturowej, kształcenia kadry dla turystyki (np. szkoleń przewodników terenowych), działań w zakresie małej infrastruktury około-turystycznej (jak parkingi). Po czwarte: odległości pomiędzy siedzibą powiatu (czyli z reguły jego centrum kulturalnym i infrastrukturalnym) a poszczególnymi obiektami na jego terenie są na tyle niewielkie (nie przekraczają w zasadzie 20 kilometrów), że umożliwiają utworzenie pełnej oferty kulturowo-turystycznej, która da się zrealizować w ciągu jednego dnia. Jednocześnie większe odległości zniechęcają turystów indywidualnych do odwiedzenia kolejnych obiektów w jeden dzień, a tym samym zachęcają ich do pozostania na terenie powiatu i skorzystania z jego oferty noclegowej i gastronomicznej, kulturowej lub rekreacyjnej. Po piąte, na terenie powiatów istnieją z reguły wszystkie najbardziej potrzebne dla turystyki elementy infrastruktury, jak hotele, restauracje, dworce kolejowe i autobusowe, nie każda zaś gmina nimi dysponuje. Po szóste wreszcie promocja powiatu - będąca zadaniem własnym jego władz - umożliwia wspólne akcje w dziedzinie popularyzacji turystyki, w tym kulturowej na jego terenie.

Kryteria waloryzacji: Nasza analiza obejmuje cztery podstawowe kategorie: potencjalne cele turystyki kulturowej, elementy obsługi turystycznej, pozostała oferta czasu wolnego oraz inne czynniki wpływające na turystykę kulturową. Punktacja poszczególnych czynników powinna zostać przeprowadzona najpierw osobno w poszczególnych kategoriach, a następnie zestawiona w ogólnym wyniku. Warto przy tym zastosować następujące ograniczenie: Jeśli w kategorii pierwszej (najistotniejszej z punktu widzenia atrakcyjności mikroregionu dla turystyki kulturowej) mikroregion uzyska zbyt małą liczbę punktów, należy zrezygnować z dalszej analizy. Zalecane jest robić to nawet w takim przypadku, gdy na badanym terenie znajdzie się pojedynczy obiekt o wysokiej punktacji. Wówczas można ten obiekt przedstawić jako pojedynczy ważny punkt na mapie turystyczno-kulturowej. Ma to związek z powszechną praktyką zorganizowanej turystyki: grupowe wyprawy turystyczne mogą wprawdzie uwzględniać taki cel w swoim programie, jednak poza jego zwiedzaniem nie korzystają z oferty turystyczno-kulturowej mikroregionu, zatem pojedynczy obiekt nie jest w stanie znacząco wpłynąć na zapotrzebowanie na usługi około-turystyczne i tym samym na rozwój gospodarczy regionu. Pozostałe kategorie mają znaczenie pomocnicze, określając stopień rozwoju infrastruktury służącej turystyce (kategoria II), ogólną atrakcyjność regionu w aspekcie kulturowym i czasu wolnego, bezpośrednio związanymi z turystyką kulturową i turystyką w ogólności (kategoria III) oraz obecność dodatkowych czynników, wpływających pośrednio na rozwój turystyki kulturowej w regionie. Punktacja, wyznaczona za obiekty z kategorii II, III i IV nie odzwierciedla ich rzeczywistej wartości dla regionu a jedynie ich ograniczoną rolę i komplementarne znaczenie w tym segmencie turystki. Dlatego faktyczną oceną potencjału turystyczno-kulturowego jest kategoria pierwsza i to liczba punktów w tej kategorii decyduje o zasadniczej kwalifikacji regionu.

Zastosowanie waloryzacji: Z uwagi na ograniczone ramy tego opracowania i jego zamierzony podręcznikowy charakter, nie jesteśmy w stanie dokonać całościowej analizy potencjału Polski czy choćby jednego z wielkich regionów naszego kraju. Stworzenie takiej mapy potencjału turystyczno-kulturowego pozostawiamy jako zadanie w ramach specjalnej pracy badawczej. Poniżej przedstawimy jednak nie tylko teoretyczne kryteria waloryzacji, ale także trzy przykłady ich zastosowania w odniesieniu do trzech typów mikroregionów z obszaru Wielkopolski: metropolitalnego (Poznan wraz z powiatem ziemskim), miejsko-wiejskiego o silnym potencjale turystyczno-kulturowym (Powiat gnieźnieński) oraz miejsko-wiejskiego o średnim potencjale turystyczno-kulturowym (Powiat Wolsztyński). Zamieszczone przykłady umożliwią samodzielną analizę innych obszarów w Polsce w oparciu o przedstawione tu kryteria oraz istniejący materiał informacyjny, dotyczący konkretnego powiatu, dostępny w siedzibie władz a także zebraną na miejscu w poszczególnych obiektach dokumentację. Waloryzacja może być także wykonywana w ramach ćwiczeń terenowych w trakcie studiów specjalistycznych turystyki kulturowej.

Zalecana częstotliwość waloryzacji: Raz dokonana analiza potencjału turystyczno-kulturowego nie pozostaje niezmienna. Dotyczy to wszystkich kategorii analizy, choć w stopniu najmniejszym pierwszej i najistotniejszej z nich. Zmiany w tej dziedzinie zachodzą stosunkowo rzadko, jednak na przykład otwarcie nowego muzeum czy galerii albo znaczna modernizacja istniejących, udostępnienie rewaloryzowanego zabytku, otwarcie szlaku turystycznego, pojawienie się nowego eventu kulturalnego czy zmiana kategorii ważnego obiektu (jak np. nadanie mu statusu Pomnika Historii) zmienia ocenę tej sfery czasem z znacznym stopniu. Częściej jeszcze zachodzą zmiany w pozostałych kategoriach: pojawiają się nowe autostrady i drogi ekspresowe, otwierane i zamykane są połączenia kolejowe, buduje się hotele i otwiera restauracje, pojawiają się nowe publikacje i otwierane są, rozbudowywane lub zamykane obiekty kulturalne, rozrywkowe czy sportowe. Z uwagi na to, dla zachowania względnej aktualności, należałoby powtarzać analizę przynajmniej w odstępnie 3 lat, uzupełniając poszczególne jej punkty o zyski, zmiany i straty. Powtórne przeprowadzenie analizy jest znacznie mniej pracochłonne, ponieważ może opierać się na wynikach poprzedniej, weryfikując je tylko i uzupełniając o nowe obiekty lub zmiany w poszczególnych kategoriach.


5.3. Kategorie i elementy waloryzacji turystyczno-kulturowej mikroregionów.

Wyznaczając kategorie waloryzacji oraz liczbę punktów przyznawanych za poszczególne elementy uwzględniono najważniejsze oficjalne listy obiektów kultury (jak lista obiektów Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO i listę Pomników Historii (por. rozdz. 2.1.1.), natomiast w ocenie znaczenia obiektów kulturowych (międzynarodowego, krajowego i regionalnego), kierowaliśmy się zasadniczo zestawieniem i trójstopniową hierarchią opartą na podziale Mikułowskiego i współautorów opracowania[19], w przypadkach muzeów i galerii także dwustopniowym podziałem zaproponowanym przez A. Steinecke [20] ustalając znaczenie pozostałych obiektów i wydarzeń zgodnie z podawaną w opracowaniach monograficznych lub na oficjalnych stronach internetowych liczbą odwiedzających w ostatnich latach. W klasyfikacji obiektów infrastruktury turystycznej i komunikacyjnej uwzględniona została oficjalna kategoryzacja (jak w przypadku hoteli), wielkość i oferta (jak w przypadku restauracji, ale także obiektów sportowych) oraz oficjalne dane użytkowe, np. rozkłady jazdy, czy odległość zgodna z atlasami drogowymi (jak w przypadku połączeń komunikacyjnych i dystansów drogowych). W kategoryzacji mniej znanych obiektów kulturowych pomocne są także dane dostępne w urzędach konserwatorów zabytków oraz urzędach władz samorządowych (gminnych i powiatowych).

Wewnętrzny podział poszczególnych kategorii na mniejsze grupy (np. IA, IIC itd.) ma dwie przyczyny. W przypadku kategorii głównej (I) ma to na celu ułatwić ocenę potencjału turystycznego w odniesieniu do poszczególnych typów turystyki kulturowej i tym samym dopomóc w ustaleniu preferencji oraz strategii rozwojowych dla turystyki w danym regionie, które mogą w ten sposób zostać zorientowane na rodzaj turystyki o faktycznie najwyższym potencjale. Wyniki liczone osobno dla poszczególnych typów obiektów mogą także zasygnalizować ewentualną tematykę szlaków turystyczno-kulturowych (por. 4.6.), do których tworzenia lub rozszerzania region może się przyłączyć na podstawie posiadanych atrakcji. W przypadku pozostałych kategorii (II, III, i IV) podział dodatkowy ma umożliwić lepszą orientację w ewentualnych brakach w poszczególnych dziedzinach potrzebnej turystyce infrastruktury lub innych powiązanych z nią ofert spędzania czasu wolnego.

W procesie waloryzacji w przypadku niektórych miejsc i obiektów zastosowana została zasada punktowania tylko określonej liczby obiektów tego samego rodzaju. W odniesieniu do obiektów atrakcyjnych turystycznie wiąże się to z faktem, że turyści z reguły nie są w stanie zwiedzić wszystkich takich obiektów, zwłaszcza w dużych ośrodkach miejskich. Ponadto ich decyzja podjęcia podróży do danej miejscowości wynika zazwyczaj ze świadomości istnienia jednego lub najwyżej kilku takich obiektów, pozostałe zatem nie grają istotnej roli jako potencjalne „magnesy turystyczne”. W przypadku obiektów z pozostałych kategorii (np. hoteli lub restauracji) ograniczenie do kilku obiektów danej kategorii wynika z faktu, że dla turystyki kulturowej (jako zjawiska o skali mniejszej niż np. turystyka rekreacyjna) bardziej od liczby obiektów infrastruktury istotny jest fakt, że oferta noclegowa zawiera wszystkie kategorie i tym samym kieruje się do rożnych grup turystów kulturowych, a także, że oferta gastronomiczna posiada cechy autentyczności regionalnej (kuchnia regionalna, tradycyjna), mniej zaś znacząca jest liczba samych obiektów i miejsc noclegowych lub miejsc restauracyjnych, o ile tylko nie są to obiekty pojedyncze, nie gwarantujące stałej możliwości skorzystania z ich usług.  


Kategoria I: Potencjalne cele turystyki kulturowej
I.A: Zabytki:
I.A. a) Obiekty sakralne:
Historyczna katedra[21] (12 punktów),
Historyczna bazylika[22] (za pierwsze dwie, punkty tylko wówczas, jeśli nie są katedrami) (6),
Historyczny zespół sakralny[23] dużej wielkości Z (pierwsze dwa) (6)
Mniejszy lub częściowo zachowany historyczny zespół sakralny (pierwsze dwa) (3)
Historyczna znacząca świątynia innych religii ZD [24] (za pierwsze dwie) (6)
Sanktuarium historyczne[25] o znaczeniu międzynarodowym (10)
Sanktuarium historyczne o znaczeniu krajowym lub regionalnym (diecezjalnym) (jedno pierwsze) (6)
Sanktuarium o znaczeniu ponadregionalnym bez historycznego kultu (za pierwsze dwa) (7)
Inne sanktuarium tej rangi lub sanktuarium o znaczeniu regionalnym bez historycznego kultu (za pierwsze dwa) (3)
Inna historyczna stale dostępna świątynia innych wyznań i religii (4)
Inna świątynia innych wyznań i religii Z (2)
Aktualna siedziba biskupia[26] (6)
Inny obiekt sakralny o znacznych walorach architektonicznych (za pierwsze trzy) (4) –

I.A. b)Zamki i pałace:
Monumentalny zamek lub pałac historyczny[27], miejsce ważnych wydarzeń ZD (za pierwsze trzy) (12)
Monumentalny zamek lub pałac historyczny, ZD (za pierwsze trzy) (10)
Zamek lub pałac historyczny, miejsce ważnych wydarzeń ZD (za pierwsze trzy)(5)
Zamek lub pałac historyczny ZD (za pierwsze trzy) (3)
Zamek lub pałac stylizowany[28] D (za pierwsze dwa*) (2)
Dwór lub inna rezydencja, miejsce ważnych wydarzeń ZD (za pierwsze trzy) (6)
Ruina historycznego zamku/grodu/pałacu D (za pierwsze trzy***) (2)
Ruina historycznego zamku, pałacu, grodu niedostępna (za pierwsze trzy****) (1)

I.A. c) Inne zabytkowe obiekty architektoniczne i techniczne:
Średniowieczny cenny zespół urbanistyczny [29] z rynkiem i ulicami, zachowany w znacznej części (za pierwsze trzy) (12)
Inny cenny zespół urbanistyczny na przynajmniej krajową skalę (10)
Historyczny zespół urbanistyczny z rynkiem, zachowany we fragmentach (pierwsze dwa) (3)
Budynek o znacznych walorach architektonicznych [30], miejsce ważnych wydarzeń ZD (pierwsze trzy) (6)
Budynek o znacznych walorach architektonicznych, miejsce ważnych wydarzeń* [31] Z (pierwsze dwa**) (3)
Budynek o znacznych walorach architektonicznych ZD (pierwsze trzy**) (4)
Budynek – miejsce ważnych wydarzeń ZD (pierwsze dwa***)(4)
Budynek o znacznych walorach architektonicznych Z (pierwsze trzy****) (3)
Budynek, miejsce ważnych wydarzeń Z (pierwsze dwa*****)(1)
Historyczne fortyfikacje miejskie zachowane z znacznej części ZD (4)
Znaczne fragmenty historycznych fortyfikacji miejskich (2)
Ruiny fortyfikacji miejskich (1)
Zachowane w znacznej części zespoły zabytkowe związane z dziejami innych niż polska grup etnicznych (za pierwsze dwa zespoły) (7)
Pojedyncze zabytki związane z dziejami innych grup etnicznych ZD (za pierwsze dwa*) (4)
Częściowo zniszczone lub niedostępne obiekty związane z innymi grupami etnicznymi (pierwsze dwa) (1)
Zabytek techniki/obiekt przemysłowy o znaczeniu międzynarodowym ZD (pierwszy) (10)
Zabytek techniki/obiekt przemysłowy o znaczeniu krajowym ZD (pierwsze dwa*) (7)
Zabytek techniki/obiekt przemysłowy o znaczeniu regionalnym ZD (do trzech***) (3)
Historyczna funkcjonująca stale [32] linia kolejowa lub żeglugowa (tylko za przystanek początkowy lub końcowy danej linii) (6)
Historyczna funkcjonująca sezonowo lub nieregularnie linia kolejowa lub żeglugowa (lub przystanki pośrednie linii stałej) (za pierwszy przystanek** 4)

I.A. d) Obiekty militarne:
Zespół forteczny o bardzo dużym znaczeniu militarnym, zachowany w znacznej części ZD (10)
Zespół forteczny o mniejszym znaczeniu lub zachowany w mniejszej części* ZD (4)
Zespół forteczny o mniejszym znaczeniu, dostępny sezonowo lub w mniejszej części** (2)
Pojedyncze zachowane obiekty forteczne ZD (za pierwsze dwa***) (2)
Pojedyncze obiekty forteczne częściowo dostępne, ruiny fortec (pierwsze dwie****) (1)
Zachowana w dużej części, dostępna linia umocnień, ważna strategicznie (pierwsze dwie) (4)
Zachowana w niewielkiej części, dostępna linia umocnień* (2)
Pojedyncze dostępne fragmenty umocnień (pierwsze dwa)** (1)

Dodatkowe punkty za obiekty dziedzictwa kulturowego:
Obiekt Dziedzictwa Kulturowego o znaczeniu międzynarodowym ZD: UNESCO (dodatkowo 30),
Obiekt będący na polskiej liście Pomników Historii ZD (dodatkowo, jeśli nie znajduje się on na liście UNESCO) (15)
Przy braku ogólnej dostępności obiektów z tej grupy punkty są odejmowane, pozostawia się tylko 1/3 punktów przyznanych za dany obiekt, jeśli inaczej nie wskazano.

Dodatkowe punkty za wszystkie obiekty wpisanych powyżej klas:
Za stałych przewodników obiektowych w j. polskim (za pierwsze pięć) (po 2 pkt)
Za minimum dwa języki obce w ofercie przewodników obiektowych (w pierwszych pięciu) (1 pkt)
Za możliwość zamówienia przewodnika obiektowego (pierwsze pięć*) (1 pkt)
Za minimum dwa języki obce w ofercie przewodników obiektowych (w pierwszych pięciu) (po 1 pkt)
Przewodniki elektroniczne po obiekcie (za pierwsze trzy) (1),
Wersje obcojęzyczne przewodników elektronicznych (przynajmniej dwie wersje obcojęzyczne, w pierwszych trzech obiektach) (dodatkowo po 1 pkt)
Własny materiał informacyjny w obiekcie, jak publikacje monograficzne, albumy (za pierwsze trzy obiekty) (1 pkt),
Własny materiał informacyjny w obiekcie w językach obcych (przynajmniej dwóch) w pierwszych trzech obiektach (1 pkt)
Za bardzo dobry stan konserwacji i estetyki najważniejszych trzech obiektów (element uznaniowy) można doliczyć w sumie od 1 do 2 punktów dla całego regionu)

I.B. Miejsca historyczne lub znaczące:
I.B. a) Budowle historyczne i monumenty:
Monumenty (pomniki) o znaczeniu międzynarodowym (każdy) (8)
Monumenty (pomniki) o znaczeniu krajowym (do trzech*) (6)
Monumenty (pomniki) o znaczeniu regionalnym [33] (do trzech) (2)
Pomniki lub obiekty małej architektury [34] o znaczeniu lokalnym (do trzech****) (1)
Miejsca historyczne [35] o znaczeniu międzynarodowym (do trzech) (8)
Miejsca historyczne o znaczeniu krajowym (do trzech) (4)
Miejsca historyczne o znaczeniu regionalnym, (do trzech**) (2)
Miejsca związane z akcją utworów literackich o międzynarodowym znaczeniu (za pierwsze trzy) (3)
Miejsca związane z akcją utworów literackich o krajowym znaczeniu (za pierwsze trzy) (2)
Miejsca związane z biografią osób o międzynarodowym znaczeniu (pierwsze trzy) (3)
Miejsca związane z biografią osób o krajowym znaczeniu (do trzech) ZD (2)
Miejsca związane z biografią osób o krajowym znaczeniu niedostępne lub częściowo zachowane (za pierwsze dwa*) (1)
Miejsca związane z biografią osób o regionalnym znaczeniu (pierwsze dwa) (1)
Miejsca związane z biografią osób innej narodowości, ważnych w skali krajowej dla tych narodowości (za pierwsze dwa) (2)

I.B. b) Cmentarze historyczne
Nekropolia zbiorowa władców Polski (8),
Nekropolia zbiorowa innych znanych w skali kraju osobistości (do trzech) (5)
Nekropolia zbiorowa znanych osobistości w skali regionu (do trzech) (2)
Pojedyncze miejsce pochówku osobistości znanej w skali międzynarodowej (6)
Pojedyncze miejsce pochówku osobistości znanej w skali kraju (do trzech) (2)
Pojedyncze miejsce pochówku osobistości znanej w skali regionu (do trzech) (1)
Inny cmentarz zabytkowy z ciekawymi obiektami sztuki sepulkralnej*** (do dwóch) ZD (1)
Za każdy cmentarz zabytkowy lub inną nekropolię o znacznie ograniczonej dostępności [36] – odejmuje się połowę przyznanych punktów

I.B. c) Budowle współczesne [37]
Budowle współczesne o bardzo wysokiej wartości architektonicznej [38] D (do dwóch) – (5)
Budowle współczesne o bardzo wysokiej wartości architektonicznej (niedostępne) (do dwóch*) (2)
Budowle współczesne o wysokiej wartości architektonicznej [39] (do trzech**) (1)

I.C) Pojedyncze dzieła sztuki:
Pojedyncze [40] obiekty sztuki historycznej o znaczeniu międzynarodowym (10)
Pojedyncze obiekty sztuki o znaczeniu krajowym (do trzech) (5)
Pojedyncze obiekty sztuki o znaczeniu regionalnym (do trzech*) (3)
Obiekty, instalacje lub zespoły sztuki współczesnej o znaczeniu międzynarodowym (9)
Obiekty, instalacje lub zespoły sztuki współczesnej o znaczeniu krajowym (do trzech*) (5)
Obiekty, instalacje lub zespoły sztuki współczesnej o znaczeniu regionalnym (do trzech**) (2)

I.D. Muzea i wystawy (w tym skanseny, galerie, muzea techniki)
Muzea o znaczeniu międzynarodowym (10)
Muzea o znaczeniu krajowym (do trzech) (8)
Muzea o znaczeniu regionalnym (do trzech) (5)
Muzea o znaczeniu lokalnym (do trzech***) (2)
Muzea typu skansenowskiego duże [41] o przynajmniej regionalnym zasięgu (10)
Inne muzea typu skansenowskiego (za pierwsze dwa) (6)
Zorganizowane w ostatnim roku wystawy czasowe o zasięgu krajowym (w sumie za pierwsze trzy) (4)
Zorganizowane w ostatnim roku wystawy czasowe o zasięgu regionalnym* (w sumie za pierwsze trzy) (2)
Organizacja Nocy Muzeów w regionie na dużą skalę (ponad 10 placówek) (4)
Organizacja Nocy Muzeów w regionie na mniejszą skalę* (3-9 placówek) (2)
Lokalne izby pamięci, ogólnodostępne prywatne kolekcje pamiątek (do trzech****) (1)
Samodzielne prezentacje multimedialne (pierwsze dwie) (4)


Przy wszystkich uwzględnionych powyżej muzeach i ekspozycjach dodatkowe punkty za:
Ekspozycje i prezentacje multimedialne (do dwóch) (2)
Wersje obcojęzyczne ekspozycji i prezentacji multimedialnych (do dwóch) (za każdą 1)
Ekspozycje i prezentacje [42] albo samodzielne placówki muzealne związane tematycznie z innymi grupami narodowymi lub etnicznymi, dziejami innych państw lub narodów (za pierwsze dwie z objaśnieniami w innym języku) (3)
Przewodniki elektroniczne (1)
Wersje obcojęzyczne przewodników elektronicznych (do 2 języków za każdy:) (1)
Przewodnicy obiektowi stali (2)
Przewodnicy obcojęzyczni obiektowi stali za każdy język do trzech (1)
Przewodnicy obiektowi na wcześniejsze zamówienie (1)
Przewodnicy obiektowi na wcześniejsze zamówienie w przynajmniej 2 językach obcych (1)
Własny materiał informacyjny [43], wydany nie dawniej niż przed 5 laty (1)
Wersje obcojęzyczne własnego materiału informacyjnego (minimum dwie wersje) (1)
Sklep muzealny otwarty w godzinach pracy muzeum (1)

Przy muzeach o znaczeniu krajowym dodatkowe punkty za:
Opis zbiorów w językach obcych (1)
Pojedyncze eksponaty (kolekcje) o znaczeniu międzynarodowym [44] (do dwóch w sumie) (2)

Przy muzeach regionalnych i lokalnych punkty dodatkowe za:
Stałe godziny otwarcia (1)
Pojedyncze eksponaty lub kolekcje o znaczeniu międzynarodowym (do dwóch w sumie) (2) Pojedyncze eksponaty o znaczeniu krajowym (najwyżej jeden) (1)
Każdą wystawę tematyczną stałą powyżej czterech (do dwóch w sumie) (1)
Własny materiał informacyjny, opracowania mniejsze (broszury, foldery) (1)


I.E. Eventy kulturowe:
Regularne [45] eventy kultury wysokiej [46] o znaczeniu międzynarodowym (7)
Regularne eventy kultury wysokiej o znaczeniu krajowym (do dwóch) (6)
Regularne eventy kultury wysokiej o znaczeniu regionalnym (do dwóch) (4)
Regularne eventy kultury masowej [47] o znaczeniu międzynarodowym (7)
Regularne eventy kultury masowej o znaczeniu krajowym (do trzech) (6)
Regularne eventy kultury masowej o znaczeniu regionalnym (do trzech) (4)
Regularne inscenizacje historyczne lub militarne o znaczeniu międzynarodowym (7)
Regularne inscenizacje historyczne lub militarne o znaczeniu krajowym (do dwóch) (6)
Regularne inscenizacje historyczne lub militarne o znaczeniu regionalnym (do dwóch) (4)
Rzadsze [48] eventy kultury wysokiej lub masowej o znaczeniu międzynarodowym (jeden)(4)
Regularne działanie na terenie regionu [49] grup inscenizacji historycznej (za pierwsze dwie) (5)
Dodatkowy punkt przyznaje się za każdy dzień trwania danego eventu kultury masowej ponad 4 dni, (jednak nie więcej niż 3 punkty w sumie)

I.F. Funkcjonujące zakłady przemysłowe:
Z ofertą turystyczną (do dwóch) (2)
Z ofertą kulturową [50] (do dwóch): (2)
Dodatek za obsługę w językach obcych: (minimum dwa języki obce) (za każdą ofertę) (1)

I.G. Kulturowo znacząca oferta przyrodnicza:
ZOO, Akwaria, Parki Dzikich Zwierząt, inne duże obiekty zoologiczne (za każdy do trzech) (4)
Park Narodowy z Muzeum Przyrodniczym na terenie regionu [51] (za każdy) (8)
Park Krajobrazowy na terenie regionu (do trzech) (2)
Rezerwat przyrody na terenie regionu (Poza Parkami Narodowymi i Krajobrazowymi) do trzech) (1)
Ogród Botaniczny, Palmiarnia, Arboretum (za pierwsze dwa obiekty) (4)
Ogród przy rezydencji, park kultywowany (za pierwsze dwa obiekty) (2)
Park miejski duży kultywowany (pow. od 4 ha) z obiektami sztuki (za pierwsze dwa) (2)
Park miejski duży, kultywowany, bez obiektów sztuki* (za pierwsze dwa) (1)
Park miejski mniejszy (powierzchnia od 1-4 ha) z obiektami sztuki** (za pierwszy) (1)

I.H. Szlaki kulturowe:
Przebiegające przez region lub jego miejscowości materialne [52] szlaki turystyczne o znaczeniu międzynarodowym (8)
Przebiegające przez region lub jego miejscowości materialne szlaki o znaczeniu krajowym(za pierwsze trzy) (6),
Przebiegające przez region materialne szlaki turystyczne o znaczeniu regionalnym (za pierwsze dwa) (3)
Materialne szlaki turystyczne w regionie (własne) (za pierwsze trzy) (3)
Materialne szlaki lub trasy w poszczególnych miejscowościach regionu (za pierwsze trzy) (3)
Wirtualne szlaki turystyczne [53], przebiegające przez teren regionu (za pierwsze trzy) (2) Wirtualne trasy tematyczne w miejscowościach regionu (za pierwsze trzy) (1)
Podziemne trasy turystyczne stale dostępne na terenie regionu (7)
Regularna oferta objazdu turystycznego z przewodnikiem (za pierwsze dwie trasy) (3)
Oferta objazdu turystycznego w przewodnikiem na zamówienie (za pierwsze dwie trasy) (1)
Dodatkowe wersje językowe oferty objazdu z przewodnikiem (za dwie pierwsze) (1)

Kategoria II: Elementy obsługi turystycznej:
II.A. Informacja turystyczna:
Informacja turystyczna na miejscu, regularnie czynna (2)
Informacja w językach obcych, (za każdy język do trzech) (1)
Przewodnicy miejscy lub terenowi na zamówienie (3)
Przewodnicy miejscy lub terenowi, (za każdy język do czterech) (1)
Aktualny [54] własny materiał informacyjny wysokiej jakości na temat regionu lub jego miejscowości (ogólnie) (2)
Wersje obcojęzyczne materiału informacyjnego wysokiej jakości (każdy język do trzech) (1)
Pozostały* aktualny materiał informacyjny [55]: (1)
Wersje obcojęzyczne pozostałego materiału informacyjnego* (od dwóch języków) (1)

II.B. Infrastruktura turystyczna:
Hotele 5,4,3,2,1-gwiazdkowe, hostele, schroniska, kwatery zorganizowane [56] – (za pierwsze dwa obiekty każdej kategorii) (2)
Istniejąca oferta pakietowa [57] hoteli z usługami turystycznymi (za pierwsze dwie oferty w różnych klasach (1)
Restauracje [58] z autentyczną kuchnią regionalną [59], (za pierwszy obiekt) (3)
Restauracje z autentyczną krajową kuchnią tradycyjną (za pierwszy inny [60] obiekt) (2)
Inne restauracje (za pierwszy obiekt) (1)
Dodatkowe punkty za historyczne wnętrza restauracji (za pierwsze dwa obiekty) (1)
Dodatkowe punkty za ofertę kulturową w restauracji [61] (za pierwsze dwa obiekty) (1)
Dodatkowe punkty za restauracje otwarte po godzinie 22 (za pierwszą) (1)
Dodatkowe punkty za restauracje otwarte po godzinie 24 (za pierwszą) (1)
Bistra, bary (za pierwszy obiekt) (1)
Możliwość wynajęcia [62] na miejscu autokaru, minibusa, samochodu (za pierwsze dwie oferty) (2)

II.C. Infrastruktura komunikacyjna:
Lotnisko z połączeniami międzynarodowymi w odległości mniej niż 50 km od centrum regionu (1 godzina na dotarcie) (4)
Lotnisko z połączeniami krajowymi* w odległości mniej niż 50 km od centrum regionu (3)
Duży dworzec kolejowy [63] na miejscu (za pierwszy) (3)
Inny* dworzec kolejowy [64] na miejscu (za pierwszy) (2)
Dworzec autobusowy [65] na miejscu (za pierwszy) (2)
Przystanek* autobusowy [66] na miejscu (za pierwszy) (1)
Port pasażerski morski [67] na miejscu (za pierwszy) (3)
Czynna przystań* pasażerska morska lub rzeczna (za pierwszą) (1)
Autostrada lub droga szybkiego ruchu w odległości mniej niż 20 km [68] (za pierwsze dwie) (4)
Droga ekspresowa lub droga główna krajowa w odległości mniej niż 10 km (za pierwsze dwie) (2)
Inne połączenie* bez utrudnień dla autokarów (za pierwsze dwa) (1)
Obecność komunikacji miejskiej, gminnej, regionalnej [69] (2)
Kursy nocne komunikacji miejskiej, gminnej, regionalnej (1)
Całodobowa oferta taxi na miejscu (1)
Stała oferta powozów, bryczek i inna retro (za pierwszą ofertę) (3)
Oferta powozów, bryczek i inna retro na zamówienie (za pierwszą ofertę) (1)

II.D. Promocja turystyczna:
Samodzielny udział regionu lub wchodzących w jego skład miejscowości, gmin lub obiektów w światowych prestiżowych targach turystycznych (za każde stoisko w roku do trzech) (3)
Samodzielny udział regionu lub innych podmiotów (jak wyżej) w krajowych targach turystycznych* (za każde stoisko do trzech) (2)
Wydawanie regularnych publikacji o charakterze promocyjnym (za pierwsze 2 w ostatnim roku) (1)
Zorganizowanie podróży/wizyty medialnej [70] w ostatnich 2 latach (2)
Zorganizowanie konferencji naukowej lub popularyzacyjnej związanej z turystyką w ciągu ostatniego roku (1)


Kategoria III: Pozostała oferta czasu wolnego:
III.A. Instytucje Kultury
Teatr stały [71] (za pierwszy obiekt) (3)
Filharmonia na miejscu (3)
Stała oferta [72] koncertów muzycznych* (za pierwszą ofertę) (2)
Sezonowa oferta teatralna lub muzyczna** (za pierwsze dwie) (1)
Opera na miejscu (2)
Teatr muzyczny (operetka, rewia lub musical) na miejscu (za pierwszą ofertę) (2)
Kino stałe (za pierwszy obiekt) (2)

III.B. Atrakcje krajobrazowe:
Góry ze znakowanymi szlakami turystycznymi na terenie regionu (2)
Jeziora (zdatne do kąpieli, dostępne) ze szlakami pieszymi/rowerowymi (pierwszy akwen) (2)
Brzeg morski na terenie regionu (3)
Pomniki przyrody (za pierwsze dwa) (1)
Wieże widokowe stale dostępne (za pierwsze dwie) (1)
Możliwość zamówienia lotu turystycznego nad regionem lub miejscowością (za pierwszą) (3)

III.C. Oferta sportowa, edukacyjna i rekreacyjna [73]:
Baseny kryte ogólnodostępne – (za pierwszy obiekt) (2)
Baseny otwarte ogólnodostępne – (za pierwszy obiekt przy braku basenu krytego) (1)
Plaże morskie ogólnodostępne, plaże jeziorne, rzeczne – (za pierwszy obiekt) (2)
Stała oferta kursów językowych [74] ogólnodostępnych (za pierwszą ofertę) (2)
Sezonowa* oferta kursów językowych ogólnodostępnych (za pierwszą ofertę) (1)
Stałe centra sportowe [75] z ofertą ogólnodostępną (za pierwszy obiekt) (2)
Sezonowe* centra sportowe z oferta ogólnodostępną (za pierwszy obiekt)(1)
Stadiony sportowe (za pierwszy obiekt) (1)
Szkoły i szkolenia sportowe ogólnodostępne (jeździeckie, lotnicze, inne) (pierwsze dwa) (1)
Lodowiska ogólnodostępne stałe (za pierwszy obiekt (2)
Lodowiska sezonowe* (za pierwszy obiekt) (1)


Kategoria IV: Inne czynniki wspierające turystykę kulturową:
IV. A. Instytucje w regionie
:
Obecność uniwersytetu [76] w regionie (za pierwszy) (4)
Obecność innej uczelni wyższej w regionie [77] (za pierwsze dwie) (2)
Obecność siedziby władz państwowych [78] (5)
Obecność siedziby władz wojewódzkich (2)

IV.B. Oferta turystyki zdrowotnej w regionie
:
Oficjalne kurorty [79] (za pierwsze trzy miejscowości) (4)
Sanatoria i ogólnodostępne ośrodki rehabilitacji [80] (punkty za pierwsze dwa obiekty)(2)

IV.C. Oferta turystyki biznesowej w regionie: [81]
Regularne [82] organizowanie imprez targowych o przynajmniej krajowym zasięgu (2)
Obecność krajowych central wielkich firm [83] w regionie (za pierwsze trzy) (2)
Całoroczne centra konferencyjne (za pierwszy obiekt) (3)

IV.D. Oferta shoppingu w regionie: [84]
Galeria zakupów o znaczeniu regionalnym (za pierwszy obiekt) (4) za jeden następny (2)
Autoryzowany punkt sprzedaży specyficznych produktów regionalnych z patentem europejskim (za pierwszy obiekt) (2)
Autoryzowany punkt sprzedaży specyficznych produktów regionalnych znanych na skalę krajową (za pierwszy obiekt) (1),
Deptak handlowy (za pierwszy) (2)

IV.E. Zagraniczne Partnerstwa Miast i Regionów: [85]
Istnienie zagranicznych związków partnerskich regionu lub jego miejscowości (pierwsze cztery) (1)


5.4. Etapy działań przy ocenie regionu i interpretacja wyników.

Etap 1. Etap obejmuje zebranie wszelkiego dostępnego materiału, dotyczącego obiektów uwzględnianych w podejmowanej waloryzacji. Należą do niego najpierw oficjalne informatory turystyczne regionu lub jego miejscowości, poszczególnych placówek i obiektów, oferty biur podróży z danego regionu i proponujących podróże do tego regionu lub obejmujące go swym programem (ten materiał nie musi być wyczerpujący do celów naszej oceny, wystarczy by był możliwie najbardziej obszerny), aktualne (nie starsze niż około 5 lat) publikacje krajoznawcze poświęcone regionowi lub jego poszczególnym miejscowościom albo uwzględniające region.

Etap 2. Posiadając materiał, który udało się zebrać na poprzednim etapie pracy, należy teraz odbyć szczegółowy objazd regionu, kontaktując się przy tym i zbierając brakujące oraz uzupełniające materiały w urzędach państwowych i ich poszczególnych agendach (właściwy urząd marszałkowski, starostwo powiatowe, urzędy gminne) dotyczące zarejestrowanych zabytków, terenów zielonych, oznaczonych szlaków turystycznych, funkcjonujących usług z dziedziny infrastruktury (np. hotelowych, transportowych, gastronomicznych, sportowych, oferty kulturalnej) oraz innych potrzebnych do waloryzacji instytucji (np. funkcjonujące w regionie uczelnie). W ramach objazdu regionu należy osobiście zwiedzić wybrane do oceny na podstawie posiadanego materiału (jeśli region ma wielką ofertę ) lub wszystkie (jeśli jest to oferta mniejsza) obiekty kulturowe, oraz inne obiekty i miejsca o znaczeniu turystycznym, wymienione w poszczególnych kategoriach, zbierając ich własny materiał informacyjny i weryfikując go na miejscu, dowiadując się o opis zbiorów, wystawy czasowe, przewodników i ich ofertę językową. W wybranych do oceny obiektach infrastruktury gastronomicznej należy przekonać się osobiście o faktycznym stanie oferty (np. stwierdzić na miejscu istnienie historycznego wystroju restauracji, jej regionalnego menu czy godziny otwarcia). Zaleca się także sporządzenie dokumentacji fotograficznej obiektów nie posiadających własnej dokumentacji (np. monumentów, cmentarzy, pozostałości umocnień), a także stanu konserwacji wybranych do oceny obiektów.

Etap 3. Na tym etapie należy uzupełnić posiadane informacje za pomocą zapytań, kierowanych do zarządzających poszczególnymi obiektami (przy czym informacje ze stron internetowych obiektów powinny być weryfikowane przynajmniej telefonicznie lub pisemnie, wyrywkowo także na miejscu).

Etap 4. Na podstawie materiału specjalistycznego (jak np. opracowania naukowe, raporty statystyczne instytucji badających ruch turystyczny, rejestry sanktuariów w fachowych pozycjach lub na oficjalnych stronach internetowych diecezji) a także ostatecznie na drodze konsultacji ze specjalistami (np. muzealnikiem, historykiem sztuki, historykiem regionalistą, architektem lub konserwatorem, przedstawicielem kurii biskupiej) należy ustalić rangę i klasę uwzględnianych w ocenie obiektów. Przykładowo: czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia ze „średniowiecznym cennym zespołem urbanistycznym” czy tylko z „historycznym zespołem urbanistycznym z rynkiem”, albo czy XVII-wieczna forteca w badanym regionie to „zespół umocnień o bardzo dużym znaczeniu militarnym” czy tez „zespół umocnień o mniejszym znaczeniu”, zaś oceniany szczególnie wartościowy eksponat ma międzynarodowe, czy też może tylko regionalne znaczenie. W razie potrzeby analiza ilości i składu etnicznego wycieczek przybywających do danego obiektu np. z okresu ostatnich 12 miesięcy może być podstawą decyzji o jego zakwalifikowaniu do obiektów o znaczeniu regionalnym, ponadregionalnym czy międzynarodowym.

Etap 5. W ostatnim etapie należy wpisać poszczególne obiekty do kategorii oceny i nanieść właściwą dla nich punktację, usunąć kategorie zbędne (dla których brak obiektów w regionie) i podliczyć ogólną punktację dla regionu.

Oceny potencjału regionu dokonuje się na podstawie uzyskanej za pomocą wyżej opisanych działań punktacji. Należy ją odczytywać w następujący sposób:

Region o sumie mniej niż 100 punktów w kategorii I posiada mały potencjał turystyczno-kulturowy i nie musi być dalej oceniany. Taki region nie posiada z reguły potencjalnych możliwości rozwoju w tej dziedzinie i powinien skupić swoje ewentualne wysiłki na innych rodzajach turystyki. W takim przypadku należy jedynie sprawdzić, na jakim obiekcie lub miejscu koncentruje się największa liczba punktów z kategorii I (także punktów dodatkowych, przydzielanych za dodatkowe oferty w poszczególnych obiektach, materiał informacyjny, ofertę przewodnicką itd.), by wyznaczyć ewentualny pojedynczy punkt ogniskujący turystykę kulturową. Punkt ten może być elementem programu podróży objazdowych, lub celem jednodniowych wycieczek, podejmowanych z innych regionów, nie będzie jednak generował ruchu turystycznego do regionu. Jego istnienie i popularyzacja może wpłynąć pozytywnie na rozwój tylko niektórych związanych z turystyką usług (jak gastronomia).

Region o sumie 100-250 punktów w kategorii I posiada średni potencjał turystyczno-kulturowy, generowany w dużej mierze przez istnienie jednego typu bardzo silnych atrakcji turystyczno-kulturowych, albo kilku typów atrakcji o słabszym oddziaływaniu. W przypadku takiego regionu potrzebne będzie działanie w dwóch aspektach. Pierwszym będzie analiza pozostałych kategorii waloryzacji w celu wyznaczenia czynników wzmacniających lub osłabiających ofertę turystyczno-kulturową i wyciągnięcia ewentualnych wniosków dla celu dalszych analiz (np. analizy SWOT dla produktów turystycznych regionu) lub konkretnych działań w kierunku poprawy oferty. Druga, szczegółowa analiza wewnętrzna powinna dotyczyć pierwszej kategorii waloryzowanych obiektów i doprowadzić do stwierdzenia typu atrakcji turystyczno-kulturowych, wokół którego - jako „magnesu” turystyczno-kulturowego - można konstruować specyficzną ofertę regionu. Celem takiej oferty (np. oferty pakietowej) jest spowodowanie większego napływu turystów kulturowych do regionu, ich zainteresowanie się innymi typami oferty kulturowej i tym samym wydłużenie ich czasu pozostawania w regionie (lub odpowiednia modyfikacja programów wypraw zorganizowanych, zmierzająca w tym samym kierunku).

Region o sumie 250-450 punktów w kategorii I posiada duży potencjał turystyczno-kulturowy. Jest on generowany przez przynajmniej kilka typów silnych atrakcji turystyczno-kulturowych, wśród których może (lecz niekoniecznie musi) wyróżniać się jeden jako bardzo silny magnes turystyczny. W regionie istnieje zatem względnie zróżnicowany krajobraz kulturowy. W przypadku takiego regionu warto skupić się na tych typach turystyki kulturowej, które – mając w regionie swoją podstawę materialną w postaci atrakcji danego typu – są niedoceniane i nie dość popularyzowane albo posiadają zbyt słabe zaplecze w postaci informacji, promocji i organizacji obsługi turystycznej. Rozwijanie tych typów turystyki kulturowej w regionie może poszerzyć jego ofertę i znacznie zwiększyć ilość odwiedzających, a także przełożyć się na częstsze decyzje organizatorów turystyki i indywidualnych turystów o przedłużeniu pobytu w regionie i co za tym idzie – na pełniejsze wykorzystanie usług związanych z turystyką. W wyborze typów turystyki i produktów turystycznych, które powinny być szczególnie mocno wspierane, warto kierować się zasadą komplementarności (uzupełniania). Może to oznaczać np. wspieranie w regionie o silnej turystyce dziedzictwa kulturowego, związanej z ważną historyczną rolą danego regionu atrakcji nakierowanych na wzmożenie turystyki żywej historii, turystyki eventowej lub nawet turystyki etnicznej, o ile obecność innych grup etnicznych w dziejach tego regionu zaznaczyła się mocno i pozostawiła trwałe ślady w jego krajobrazie kulturowym. W regionach o dużym potencjale kulturowym warto także zwrócić uwagę na stan rozwoju infrastruktury służącej turystyce oraz spędzaniu czasu wolnego, w czym pomocna może być analiza punktacji kategorii II i III. Analiza sytuacji w tej dziedzinie może pomóc w podejmowaniu decyzji i tworzeniu planów regionalnych, dotyczących kierunku rozwoju infrastrukturalnego regionu.

Region o sumie powyżej 450 punktów w kategorii I posiada wielki potencjał turystyczno-kulturowy. Tworzy go przynajmniej kilka (lub nawet kilkanaście) różnych typów bardzo silnych lub silnych atrakcji turystyczno-kulturowych. W regionie znajduje się mocno zróżnicowany krajobraz kulturowy, niektóre zaś z jego atrakcji mają nie tylko krajowy, ale i międzynarodowy zakres oddziaływania i przez to budują jego znaczny potencjał w dziedzinie turystyki przyjazdowej. Zazwyczaj taki region posiada także duże znaczenie historyczne w skali kraju. W odniesieniu do takiego regionu warto przeprowadzić dokładniejszą analizę czwartej kategorii waloryzacyjnej w celu ustalenia ewentualnych braków lub niewykorzystanych dla celów turystyki kulturowej elementów tej kategorii (np. wykorzystania uczelni, wymian międzynarodowych, przedsięwzięć władz publicznych i generowanego przez nie ruchu osób jako potencjalnego rezerwuaru turystów kulturowych). Należy także zanalizować te działy turystyki kulturowej, które mogłyby być komplementarne wobec wiodących typów oferty kulturowej regionu i skupić się na ich rozwijaniu. W oparciu o taki region z jego silnym i wieloaspektowym potencjałem możliwa jest także (we współpracy z sąsiednimi a nawet dalszymi regionami) budowa ciekawej i zróżnicowanej tematycznie oferty turystyki miejskiej, a także studyjnej lub tematycznej (tej ostatniej także za pomocą szlaków tematycznych), opartej m.in. na wątkach historycznych, biograficznych, literackich, muzealnych i innych. Tym samym region może stać się w dziedzinie turystyki kulturowej jednym z liderów rozwoju dla własnego makroregionu lub w skali całego kraju. Również w odniesieniu do tak silnych regionów istnieją zapewne mankamenty w konkretnych dziedzinach i aspektach obsługi turystycznej, promocji lub nawet infrastruktury. Warto zatem w oparciu o analizę wszystkich ocenianych elementów kategorii II, III i IV odnaleźć te słabości, poddać je i ich przyczyny bardziej szczegółowym badaniom i przedstawić je organom lub osobom, odpowiedzialnym za konkretne obiekty lub placówki albo za rozwój turystyki w regionie, aby mogły one podjąć działania zmierzające do ich szybkiego (jeśli nie wymaga to większych kosztów i dłuższego czasu) lub stopniowego usuwania.


[1] Por. Mikułowski B., Wyrzykowski J., Klasyfikacja atrakcyjności turystycznej obszarów, miejscowości i obiektów turystycznych Polski na potrzeby zagranicznej turystyki przyjazdowej, w: Uwarunkowania rozwoju turystyki zagranicznej w Europie Środkowej i Wschodniej, zeszyt 2., Wydawca: Zakład Geografii Regionalnej i Turystyki Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1993

[2] Por. T. Lijewski, B. Mikułowski, J. Wyrzykowski, Geografia Turystyczna Polski, Polskie Wydawnictwo ekonomiczne, Warszawa 2002, s. 33-180

[3] Por. Tamże, s. 111-149

[4] Por. Tamże. s. 180-185

[5] Por. G. Gołembski (red.) Kompendium wiedzy o turystyce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Poznań 2002, s. 339-346

[6] Tamże, s.345

[7] Por. Gołembski G., (red.) Metody stymulowania rozwoju turystyki w ujęciu przestrzennym, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu , Poznań 2002

[8] Por. Tamże, s. 26-27

[9] Por. Tamże. Autor wylicza niektóre eventy kultury masowej w charakterystyce regionów, jak np. jarmarki i konkursy organizowane w skansenie Wdzydze Kaszubskie (s. 84), przypisując im punktacje w zależności od ich zasięgu oddziaływania (lokalny, regionalny oraz krajowy-międzynarodowy.

[10] Por. Tamże. Jako przykład może służyć tabela atrakcji turystycznych w gminach regionu kaszubskiego, s. 85

[11] Por. Sołowiej D., Weryfikacja ocen integralnych atrakcyjności środowiska przyrodniczego człowieka w wybranych systemach rekreacyjnych, Seria Geografia nr 53, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań, 1992

[12] Tamże, ocena atrakcyjności stref miejskich s. 47-49, strefy podmiejskiej s. 57-68.

[13] Por. Seweryn R., Zróżnicowanie atrakcyjności turystycznej Polski w układzie przestrzennym. Próba pomiaru. w: Problemy Turystyki, vol. XXVI, 1-4 2003,Wydawca: Instytut Turystyki, Warszawa 2003 s. 31-48

[14] Por. Tamże, objaśnienie składu i wartości czynnika F2, s. 41 oraz korekta wartości czynników ma s. 44

[15] Tamże, tabela na s. 38

[16] Dokonany w opisany sposób dobór czynników i ich proporcji przyniósł w efekcie obliczeń ustalenie kolejności atrakcyjności poszczególnych województw, w której na czele znajdują się województwa pomorskie (SMAT 75,1) i zachodniopomorskie (SMAT 71,3) (!), zaś województwa małopolskie (SMAT 66,5) i mazowieckie (SMAT 58,9), notujące największą liczbę turystów odpowiednio na 4. i 9.miejscu (por. tamże, zestawienie na s. 45).

[17] Nazwa typu analizy pochodzi od angielskich słów „Strengths” – mocne strony, „Weaknesses” – słabe strony, „Opportunities” – szanse i „Threats” – zagrożenia. Analiza polega na zestawieniu posiadanych już informacji o obiekcie lub planowanym przedsięwzięciu na te cztery kategorie czynników strategicznych , a następnie ich zapis ( z pominięciem pozostałych czynników) w postaci czterodzielnej macierzy i właściwa ocena.

[18] Por. Kaczmarek J., Stasiak A., Włodarczyk B., Produkt turystyczny. Pomysł, organizacja, zarządzanie, Wyd. Polskie Wydawnictwa Ekonomiczne, Warszawa 2005, s. 337

[19] Por. T. Lijewski, B. Mikułowski, J. Wyrzykowski, Geografia Turystyczna Polski, dz. cyt. s. 181 i 185

[20] Por. Steinecke A., Kulturtourismus, dz. cyt. s. 131-132 dzieli muzea u inne obiekty kultury na placówki o znaczeniu lokalnym i regionalnym, przyciągające głównie turystów z bliższego terytorium oraz muzea o znaczeniu ponadregionalnym i międzynarodowym, z dużym udziałem turystów spoza regionu i zagranicznych wśród zwiedzających.

[21] Określenie „historyczna katedra” oznacza tu świątynię wybudowaną pierwotnie jako kościół biskupi.

[22] Określenie historyczna bazylika oznacza tutaj kościół pochodzący najpóźniej z wieku XVIII posiadający tytuł bazyliki

[23] Jako zespół sakralny określamy tutaj klasztory, opactwa, kalwarie i inne. Punktacja przyznawana jest im niezależnie od punktacji za główny kościół, o ile należy on do jednej z wyższych klas (katedra lub bazylika). W przypadku zespołów sakralnych z wieloma budynkami, kapliczkami lub pomnikami nie przyznaje się już punktów za pojedyncze obiekty.

[24] Oznaczenie „Z” oznacza dobry stopień zachowania zabytku, „D” oznacza ogólną dostępność obiektu. Obiekt dostępny to taki, w którym może odbyć się zwiedzanie w podanych godzinach bez specjalnego zapowiadania i rezerwacji dla turystów indywidualnych, natomiast dopuszcza się ewentualną konieczność rezerwacji dla grup turystycznych.

[25] Sanktuarium historyczne – tu: funkcjonujący ośrodek kultu więcej niż lokalnego znany już przed końcem XVIII wieku

[26] Siedziba biskupia może przyciągać turystów religijnych i kulturowych z uwagi na uroczystości lub organizowane kongresy o charakterze pobożnościowym lub teologicznym.

[27] Pojecie „zamek lub pałac historyczny” oznacza tutaj obiekt tego rodzaju, zbudowany przed połową XIX wieku w jednym z historycznych stylów architektury europejskiej (romańskim gotyckim, renesansowym, barokowym, rokokowym lub klasycystycznym), zachowany choć w części w stanie oryginalnym.

[28] Za obiekt stylizowany uważa się tutaj obiekt pochodzący z II polowy XIX w., z XX wieku lub współczesny, nawiązujący swym stylem architektonicznym do jednego lub kilku ze stylów historycznych. Będą to zatem obiekty wzniesione w jednym ze stylów historyzujących lub w stylu eklektycznym.

[29] Historyczny zespół urbanistyczny oznacza tu zespół powstały nie później niż z końcem XVIII wieku

[30] Budynkiem o znacznych walorach architektonicznych jest tutaj dowolny budynek nie należący do żadnej z wyżej wymienionych kategorii budowli, zbudowany w dowolnym okresie. Walory architektoniczne i ich ranga mogą być określane za pomocą fachowych przewodników, rejestru zabytków lub nawet empirycznie za pomocą liczby zainteresowanych nimi grup zwiedzających. W ostateczności rangę można wyznaczyć po konsultacjachze znawcami architektury i/lub historii sztuki, opierając się na ich autorytecie.

[31] Gwiazdka oznacza że obiekty danej kategorii należy punktować, jeśli nie było wystarczająco dużo obiektów poprzedniej (wyższej) kategorii, by wyczerpać limit, dwie gwiazdki oznaczają, że punktuje się obiekty danej kategorii, jeśli poprzednie dwie kategorie nie wyczerpały swojego punktowanego limitu, trzy i cztery gwiazdki odnoszą się odpowiednio do limitu trzech i czterech wyższych kategorii.

[32] Za funkcjonowanie stałe uważa się minimum trzy kursy w tygodniu przez okres przynajmniej 8 miesięcy w roku.

[33] Znaczenie wyrażeń „region” i „regionalny” odnosi się tu do skali regionu historycznego, czyli obszaru porównywalnego wielkością z województwem.

[34] Jako obiekty małej architektury określamy tu ustawione samodzielnie posągi, popiersia, figury, fontanny itp.

[35] Jako miejsca historyczne określamy miejsca bitew, zawarcia układów, martyrologii, ważne dla literatury, miejsca długoletniego przebywania lub śmierci ważnych osób. Punktacja zostaje im przydzielona, o ile nie były punktowane w poprzednich kategoriach w podklasie „miejsce ważnych wydarzeń”.

[36] Znacznie ograniczona dostępność obiektu oznacza np. brak otwarcia w określonych godzinach, konieczność zamawiania otwarcia obiektu przed odwiedzeniem go.

[37] Za budowle współczesne uważa się tutaj wszelkie realizacje architektoniczne, wzniesione po roku 1989.

[38] Za budowle o bardzo wysokiej wartości architektonicznej uważa się dzieła architektów o międzynarodowej sławie lub budowle o pionierskim charakterze.

[39] Za budowle o wysokiej wartości architektonicznej uważa się budynki pionierskie w skali kraju lub o bardzo wysokiej estetyce, stwierdzanej zgodnie przez specjalistów w dziedzinie architektury

[40] Pojedyncze obiekty sztuki to umieszczone poza wystawami muzealnymi i galeriami, w przypadku najwyższych dwóch klas zaszeregowania ich znaczeniach (międzynarodowego i krajowego) punktujemy je niezależnie od punktacji obiektu, w którym się znajdują (np. Drzwi Gnieźnieńskie, Ołtarz Wita Stwosza)

[41] Za skansen duży uważa się tu placówkę z minimum 20 obiektami dużej architektury (budynkami).

[42] Do ekspozycji tematycznie związanych z dziejami innych grup narodowych można doliczyć takze samodzielne poświęcone im muzea (jak. Np., Muzeum Bambrów Poznańskich, Muzeum Żydowskie na Kazimierzu w Krakowie), wówczas mogą one być liczone dodatkowo, o ile nie zostały już uwzględnione wśród waloryzowanych muzeów

[43] Za własny materiał informacyjny muzeum, skansenu lub galerii uważamy wielostronowe (pow. 15 stron) i wielobarwne informatory, albumy, katalogi zbiorów oraz wszelkie monografie na temat placówki, jej dziejów i zbiorów.

[44] W ocenie międzynarodowego lub ogólnokrajowego znaczenia eksponatów decydujący jest stopień rozpoznawalności eksponatu poza granicą lub na terenie kraju poza regionem, wyrażający się jego częstą obecnością w katalogach sztuki, podręcznikach szkolnych lub ogólnych akademickich podręcznikach sztuki.

[45] Regularność oznacza tu odbywanie się danego wydarzenia o znaczeniu międzynarodowym przynajmniej co 2 lata, zaś eventu o znaczeniu krajowym i regionalnym: co roku.

[46] Za eventy kultury wysokiej uważamy tu np. festiwale muzyki klasycznej: operowej, symfonicznej, kameralnej i chóralnej, muzyki sakralnej, festiwale teatralne i filmowe, wielkie czasowe wystawy sztuki profesjonalnej.

[47] Przykładowe eventy kultury masowej to: festyny organizowane w skansenach, festyny i duże wystawy sztuki ludowej, festiwale muzyki popularnej, święta miejskie itd.

[48] Odbywające się rzadziej eventy punktuje się, gdy ostatni miał miejsce nie dawniej niż 5 lat przed dokonywaniem waloryzacji.

[49] Za regularną działalność grupy inscenizacji historycznej uważa się zorganizowanie lub udział w przynajmniej dwóch pokazach w ciągu roku na terenie własnego regionu.

[50] Przez ofertę turystyczną zakładu rozumie się możliwość zwiedzania z przewodnikiem, przez ofertę kulturalną rozumie się stałą lub regularnie powtarzalną ofertę kulturalną (jak koncert, festyn,, muzeum zakładowe lub wystawa) na terenie zakładu

[51] Za położenie na terenie regionu uznaje się stan, gdy przynajmniej 10% obszaru chronionego znajduje się na terenie regionu.

[52] Szlaki oznaczone zaliczamy zasadniczo do szlaków materialnych. Za kryteria szlaku materialnego będziemy tu uważać: jednolite oznaczenie obiektów szlaku na miejscu, dostępność obiektów dla turystów, istnienie własnej literatury na temat szlaku oraz aktualna informacja na temat oferty szlaku. Na temat szlaków materialnych i wirtualnych por. rozdz. 3.4.

[53] Wirtualny szlak turystyczny to podana do publicznej wiadomości i aktualna oferta tematycznego oprowadzania lub objazdu na wskazanej trasie. Więcej na ten temat por. rozdz. 4.6.

[54] Za kryterium aktualności materiału informacyjnego przyjmuje się trzy lata od daty wydania. Za materiał informacyjny wysokiej jakości uważa się kolorowe albumy z opisami, wielostronicowe (pow. 30 stron) ilustrowane monografie i przewodniki.

[55] Do pozostałego materiału informacyjnego zaliczamy ulotki, kolekcje zdjęć bez opisów itd.

[56] Za kwatery zorganizowane uważa się tu pensjonaty, gospodarstwa agroturystyczne lub systemy wynajmu mieszkań

[57] Jako ofertę pakietową rozumiemy tu opublikowana ofertę usług hotelowych w powiązaniu z minimum jednym elementem oferty gastronomicznej (nie licząc śniadania) oraz minimum jednym elementem oferty turystycznej (np. wycieczka lub usługi przewodnickie na miejscu)

[58] Za restauracje uważa się tu obiekty z rozwiniętym menu (minimum rożnych 10 potraw), stałą obsługą kelnerską oraz osobną salą konsumpcji dla grup zorganizowanych z minimum 35 miejsc.

[59] Za autentyczną ofertę kuchni regionalnej lub krajowej uważa się obecność minimum 4 autentycznych potraw regionalnych lub odpowiednio krajowych w menu restauracji

[60] Określenie „inny” oznacza tutaj, że lokal zaliczony do tej grupy powinien nie być tożsamy z lokalem z grupy poprzedniej. Jeśli nie ma takiego innego lokalu, punktów nie przyznaje się.

[61] Dodatkowa oferta kulturowa restauracji to m.in. regularny akompaniament muzyczny, wieczory muzyczne, dancingi lub występy artystów albo zespołów regionalnych

[62] Za możliwość wynajęcia środka transportu uważa się ofertę aktualna, ogólnie dostępną, publicznie ogłoszoną

[63] Za duży dworzec kolejowy uważa się tu taki na którym zatrzymują się pociągi pasażerskie wszystkich klas a liczba połączeń wynosi przynajmniej 6 dziennie w obie strony w minimum 3 rożnych kierunkach

[64] Za inny dworzec kolejowy uważa się tu taki, który posiada przynajmniej 2 połączenia dziennie w obie strony

[65] Za dworzec autobusowy uważa się tu taki przystanek, który posiada przynajmniej 6 różnych połączeń dziennie w obie strony w przynajmniej trzech różnych kierunkach

[66] Punkty za przystanek autobusowy przyznajemy wtedy, gdy znajduje się on w miejscu odległym mniej niż 1 km od jednej z głównych atrakcji turystycznych regionu i posiada minimum dwa połączenia w obie strony dziennie.

[67] Za port pasażerski uważa się tu port dysponujący dworcem i przynajmniej trzema połączeniami w obie strony na przynajmniej dwóch różnych kierunkach dziennie

[68] Odległość autostrady lub drogi liczy się od centrum regionu lub jednego z jego głównych obiektów turystyczno-kulturowych

[69] Punkty za komunikację lokalną przyznaje się, gdy jej linie przynajmniej 2 razy w dzień docierają do trzech głównych obiektów kulturowo-turystycznych regionu.

[70] Podróż medialna to zorganizowana przez region, jego miejscowości lub wspólnie z nie więcej niż dwoma innymi regionami sponsorowana w całości lub w znacznej części trasa promocyjna dla przedstawicieli prasy i innych mediów z kraju lub zagranicy, której celem lub jednym z głównych celów jest region lub jego miejscowości albo obiekty na jego terenie.

[71] Za teatr stały uważa się placówkę teatralną, która oferuje przedstawienia co najmniej dwa razy w tygodniu przez okres minimum 8 miesięcy w roku.   

[72] Za ofertę stałą koncertów i innych wydarzeń kulturalnych uważa się taką, która proponowana jest przynajmniej dwa razy w tygodniu przez okres minimum 8 miesięcy w roku

[73] Niewielka ilość punktów przyznanych za obiekty tej kategorii wynika z ich jedynie uzupełniającego znaczenia dla oferty turystyki kulturowej

[74] Oferta stała kursów językowych powinna obejmować cały rok, także przynajmniej znaczna część okresu wakacyjnego

[75] Do centrów sportowych zaliczamy np. OSiR, stoki narciarskie z wyciągami, zespoły basenów sportowych i inne centra uprawiania przynajmniej trzech różnych rodzajów sportów. Trzy osobne oferty uprawiania różnych rodzajów sportów na terenie regionu można zaklasyfikować jako istnienie jednego centrum sportowego.

[76] Za obecność uniwersytetu uważamy jego główną siedzibę, z kolei duże wydziały zamiejscowe (minimum 400 studentów i osobne zarządzanie filią na miejscu) traktujemy tak, jak pozostałe wyższe uczelnie.

[77] Uniwersytety i inne uczelnie wyższe tworzą popyt turystyczno-kulturowy przez organizowanie konferencji naukowych, których uczestnicy korzystają licznie z oferty turystyczno-kulturowej a także przez ofertę kursów językowych lub stypendiów dla studentów zamiejscowych, których beneficjenci są uczestnikami turystyki edukacyjnej.

[78] W regionach będących siedzibą władz państwowych lub regionalnych istnieje silny impuls do uprawiania turystyki kulturowej i popyt na usługi z nią związane z okazji wizyt oficjalnych lub wymian grupowych związanych z międzyregionalnymi związkami partnerskimi.

[79] Oficjalne kurorty to miejscowości, posiadające formalny status kurortu przyznany przez administrację państwową.

[80] Placówki rehabilitacji generują ruch turystyczno-kulturowy na miejscu i zwiększają popyt na usługi tego rodzaju. Dzieje się tak nawet w przypadku ośrodków rehabilitacyjnych dla osób obłożnie chorych, gdyż wówczas potencjalnymi adresatami tej oferty mogą być osoby ich odwiedzające.

[81] Turystyka biznesowa generuje pewien popyt na usługi turystyczno-kulturowe zwłaszcza w postaci zwiedzania pod kierunkiem przewodników oraz odwiedzania niektórych obiektów kulturalnych

[82] Przez regularne organizowanie imprez targowych rozumie się tutaj zorganizowanie minimum trzech imprez w różnych branżach w ciągu roku

[83] Za wielką firmę na terenie regionu uważamy tutaj taką, która w swojej centrali znajdującej się na terenie regionu zatrudnia w sferze poza produkcyjnej minimum 50 osób.

[84] We współczesnej turystyce kulturowej shopping odgrywa coraz większa rolę, stając jest integralnym elementem turystyki miejskiej. Atrakcyjna oferta ciekawych zakupów może mieć pewna siłę przyciągania dodatkowych turystów, z których część korzysta także z oferty turystyczno-kulturowej (por. rozdz. 2.3.1.).

[85] Partnerstwa pomiędzy ośrodkami miejskimi i regionami generują w ograniczonym stopniu ruch turystyczno-kulturowy.
 

 

Nasi Partnerzy

 

Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2019


Ta strona internetowa używa pliki cookies w celu dostosowania serwisu do potrzeb użytkowników i w celach statystycznych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Brak zmiany tych ustawień oznacza akceptację dla cookies stosowanych przez nasz serwis.
Zamknij