-> Miejsca i szlaki, Pobyt   kwiecień, 2026

Propozycja pobytu kulturowo-turystycznego w Olsztynie i mikroregionie olsztyńskim

Autor: Krzysztof Kupka

Wprowadzenie

Poniższa propozycja pobytu turystyczno-kulturowego w Olsztynie i powiecie ziemskim olsztyńskim jest w pierwszym rzędzie adresowana do turystów indywidualnych i małych grup prywatnych. Dlatego została ona opisana w schemacie weekendu, począwszy od godzin popołudniowych w piątek do niedzielnego popołudnia. Takie ramy umożliwiają krajowym turystom dogodny dojazd do obszaru recepcji oraz powrót do domu. Propozycje noclegów i posiłków zlokalizowano w pobliżu zwiedzanych miejsc i zorganizowanych doświadczeń, które bazują na regionalnym i lokalnym dziedzictwie. Propozycje są rekomendowane na podstawie sporządzonego Raportu, i w opinii jego Autorów najlepiej reprezentują zarówno dziedzictwo, jak i żywe manifestacje współczesnej kultury w mikroregionie. Można je jednak uzupełnić miejscami i doświadczeniami zestawionymi w Raporcie, a z różnych względów (np. osobiste pasje lub konteksty biograficzne) bardziej interesującymi turystów.

Jednocześnie niniejsza propozycja jest adresowana do (i może być wykorzystana przez) organizatorów turystyki. Na jej podstawie i przez nawiązanie kontaktu ze wskazanymi gestorami usług – będę oni mogli stworzyć program kilkudniowej wycieczki lub (wybierając część z zalecanych atrakcji) ustanowić w mikroregionie jednodniową stację wycieczki objazdowej po Warmii lub wyprawy tematycznej (np. biograficznej po Szlak Kopernikowskim, czy wycieczki o profilu religijnym (poznawczym) lub regionalnej wycieczki o profilu etnicznym). Szersze zestawienie obiektów noclegowych i lokali gastronomicznych w mikroregionie znajduje się w części „Olsztyn i powiat olsztyński – gdzie jeść i spać”.

Dzień pierwszy: Po Olsztynie z Kopernikiem

Propozycja wykorzystuje lokalne dziedzictwo Mikołaja Kopernika w Olsztynie i tematykę astronomiczną. Zwiedzanie proponujemy rozpocząć od Muzeum Warmii i Mazur w dawnym zamku kapituły warmińskiej (ul. Zamkowa 2). „Mikołaj Kopernik – mieszkaniec olsztyńskiego Zamku zapewni systematyczne wprowadzenie do eksploracji miasta.  Najważniejszym punktem biograficznym jest tablica astronomiczna, którą na ścianie zamku wykonał osobiście Kopernik. W kluczowych miejscach wystawy uzupełnia ją pobieralna aplikacja wirtualnej rzeczywistości Zamku z okresu życia Kopernika (oparta na systemie QR). Dla chętnych przez witrynę internetową Muzeum dostępna jest także gra komputerowa „Mikołaj Kopernik” w rozszerzonej rzeczywistości. Zwiedzający mogą też samodzielnie uruchomić film biograficzny o Mikołaju Koperniku. Przy wyjściu z Zamku znajduje się Ławeczka Kopernika – to jedno z upamiętnień Astronoma w Olsztynie. Na rynku, w Starym Ratuszu (w którym Kopernik z pewnością bywał) funkcjonuje Wojewódzka Biblioteka Publiczna, w której (oprócz stałej wystawy sztuki w atrium) można obejrzeć serię książek poświęconych Astronomowi, a także (rarytas) reprint jego głównego dzieła „De Revolutionibus”).

Obiad: proponowane miejsce: Restauracja Loft, ul. Stare Miasto 4/6/13.

Kontynuując zwiedzanie, w Parku Centralnym można obejrzeć oryginalną fontannę Układ Słoneczny. W Olsztyńskim Planetarium (Al. Marszałka Józefa Piłsudskiego 38 można obejrzeć seans na temat związany z badaniami astronomicznymi Mikołaja Kopernika („Sondujemy Układ Słoneczny”). Ostatnim punktem zwiedzania na tej trasie jest Obserwatorium Astronomiczne (ul. Żołnierska 13). Tu do obejrzenia jest interaktywna wystawa „Doświadczalnia Kopernika” umożliwiająca aktywne zapoznanie się z tematami i sposobami badań Astronoma a także wystawa instrumentów astronomicznych i (multimedialna) wystawa meteorytów.  Ponadto funkcjonuje własna aplikacja obiektowa dla Ogrodu Kopernika (teren przy Obserwatorium) Przy bezchmurnej pogodzie można wziąć udział w wieczornym pokazie nieba, a zawsze obserwować słońce przez teleskop (zob. mapka, Ryc.1)

Uwaga: przez cały rok 2026 Planetarium jest zamknięte z powodu generalnego remontu.  Dlatego, planując zwiedzanie Olsztyna tą trasą, do ponownego otwarcia Planetarium należy skupić się na (wystarczająco bogatej) propozycji Obserwatorium Astronomicznego. 

Kolacja: proponowane miejsce: Karczma Nad Łyną (ul. H. Kołłątaja 11/12)

Nocleg: proponowany: Best Western Plus Hotel Olsztyn Old Town, Aleja Warszawska 39

Ryc 1. Tematyczne zwiedzanie Olsztyna Po Olsztynie z Kopernikiem

Źródło: opracowanie własne zgodne z rekomendowanymi propozycjami (K. Kupka).

Dzień drugi: Śladem etnicznego dziedzictwa Warmii

Olsztyn: Muzeum – Dom Gazety Olsztyńskiej (pl. Targ Rybny 1), Tu można obejrzeć historię tego polskiego czasopisma publikowanego w czasie zaborów i w okresie międzywojennym oraz poznać podejmowane przez skupione wokół niego środowisko działania na rzecz utrzymania polskiej tożsamości i obrony języka polskiego w życiu publicznym. Ciekawy narracyjny audioprzewodnik po wystawie, prezentuje ją jako opowieść redaktora gazety, zasłużonego dla Warmii literata Seweryna Pieniężnego. Druga wystawa stała muzeum: „Olsztyn. Szkice do dziejów miasta” zapoznaje zwiedzającego z ludźmi, którzy przez wieki współtworzyli miasto i odcisnęli swoje ślady w jego historii lub dostarczali mu momentów chwały.

Przejazd do Olsztynka

Olsztynek: Muzeum Budownictwa Ludowego – Park Etnograficzny (ul. Leśna 23). Wystawa stała tej najważniejszej placówce etnograficznej całego województwa (zapoczątkowanej jako skansen wsi wschodniopruskiej) obejmuje cztery regiony historyczno-kulturowe: Oberland, Mazury, Warmia i tzw. Pruska Litwa. Wystawa stała parku prezentuje charakterystyczne budownictwo regionalne. Elementy wyposażenia domów wykazują duże różnice, wynikające z etnicznych korzeni ich mieszkańców, poziomu życia, wyznania oraz przynależności państwowej. W Muzeum można też obejrzeć wystawy prezentujące przemysł wiejski (młyn wodny, wiatraki, kuźnia, olejarnia), techniki rolnicze, wiejskie pojazdy a także warsztaty rzemieślnicze i pracownię pszczelarską.

Obiad: proponowane miejsce: Karczma W Skansenie (znajduje się w Parku Etnograficznym).

Olsztynek – Dom Mrongowiusza (Rynek 4). Wystawa „W zaułku historii” prezentuje średniowieczne obiekty architektury (kościół, basztę, fragment murów obronnych) i pozwala (interaktywnie) prześledzić procesy przebudowy tych obiektów. Druga wystawa umożliwia zapoznanie się z życiem urodzonego w tym domu w 1764 r. Krzysztofa Mrongowiusza: pastora, językoznawcy,  nauczyciela i działacza społecznego. Był on gorącym i odważnym zwolennikiem swobód językowych w państwie pruskim, postulował odejście od germanizacji dzieci polskich w szkołach i wprowadzenia nauki  języka polskiego (zob.  mapka, Ryc. 3).

Będąc w Olsztynku warto jeszcze odwiedzić Ratusz i Multimedialne Muzeum Stalagu Ib i Historii Olsztynka, a także miejsce, gdzie stało niegdyś Mauzoleum Hindenburga (niem. Tannenberg-Denkmal) będące głównym upamiętnieniem stoczonej w 1914 bitwy pod Tannenbergiem, która zmieniła przebieg I wojny światowej na jej wschodnim froncie.

Przejazd do Barczewa

Barczewo. Tu dla zwiedzania miasta można wykorzystać (niekoniecznie w całości) gotową propozycję opracowaną na miejscu (zob. Mapka Ryc. 2). Obejmuje ona Rynek z ratuszem (od zewnątrz), Muzeum Feliksa Nowowiejskiego (Salon Muzyczny) z pamiątkami rodzinnymi, rękopisami i zbiorami nut, ale także z wystawą o historii miasta i pracownią artystyczną Hulanickich. Dalej trasa wiedzie do fary pw. Św. Anny, typowego dla warmińskich miast kościoła gotyckiego. Po opcjonalnym zwiedzeniu kościoła św. Andrzeja warto odwiedzić Powiatowe Atelier Kultury „Synagoga” w zrewaloryzowanym budynki dawnego żydowskiego domu modlitwy przy ulicy Kościuszki.

Ryc. 2. Śladem etnicznego dziedzictwa Warmii – mapka do drugiego dnia propozycji pobytu.

Źródło: opracowanie własne zgodne z rekomendowanymi propozycjami (K. Kupka).

Ryc. 3.  Turystyczny szlak miejski w Barczewie 

Źródło: Urząd Miejski w Barczewie, opr. Maja Barczuk-Kalisz; www.barczewo.pl/3671/szlak-miejski.html

Powrót do Olsztyna

Kolacja: proponowane miejsce: Olsztyn, Restauracja Cudne Manowce (ul. Bolesława Chrobrego 4A)

Nocleg: proponowany: Best Western Plus Hotel Olsztyn Old Town, Aleja Warszawska 39

Dzień trzeci:  Kawałek „Świętej Warmii”

Konkatedra św. Jakuba w Olsztynie (bazylika) (ul. Staszica 5) to monumentalna gotycka świątynia o dawnej metryce, zaliczana jako obiekt do średniowiecznej Drogi św. Jakuba (Camino Polaco), Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego oraz Szlaku Świętej Warmii, a od kilkudziesięciu lat także faktyczna główny siedziba biskupów, a potem metropolitów warmińskich.

Muzeum Archidiecezji Warmińskiej (ul. Świętej Barbary 2). Prezentuje artefakty odnoszące się do dziejów tego biskupstwa w wymiarze liturgicznym, pobożnościowym, ale i polityczno-społecznym (jako kościelnego państwa). W systematyzacji pomagają tablice informacyjne i kalendarium historyczne. Najstarsze obiekty archeologiczne pochodzą z II wieku n.e. Niewielka wyodrębniona wystawa dotyczy Mikołaja Kopernika jako kanonika warmińskiego (i zawiera jego brewiarz, czyli księgę modlitw liturgicznych).

Przejazd do Dobrego Miasta

Dobre Miasto. Bazylika (i kolegiata) Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych (ul. Orła Białego 30). Dawna siedziba kapituły kolegiackiej, jednego z największych właścicieli ziemskich na Warmii. Monumentalna świątynia gotycka połączona jest z zespołem domów kanonickich i siedziby biskupiej. Posiada cenne wyposażenie częściowo pochodzące z okresu zrealizowanej w XIX wieku regotyzacji świątyni. Najstarszym ołtarzem jest Tryptyk Mariacki z 1426, którego rzeźby utrzymane są w stylu Pięknych Madonn centralną figurą: tronującą Matką Bożą z Dzieciątkiem. Opis historii świątyni znajduje się w kruchcie, a dodatkowo dostępny jest opis w ramach aplikacji Poznaj Historię (QR wywoływana na miejscu w obejściu przykościelnym).

Obiad: proponowane miejsce: Ranczo w Dolinie, Dobre Miasto, ul. Łużycka 44

Przejazd do Głotowa

Głotowo. Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej (Głotowo 38). Ruch pielgrzymkowy notowany był już od polowy XIV wieku, jednak rozwinął się znacznie po wzniesieniu większego kościoła w 1726 roku. Obok świątyni, w malowniczym wąwozie w latach 1878-1894 założono zespół Kalwarii Warmińskiej. W murowanych neoromańskich i neogotyckich kaplicach umieszczono rzeźby ukazujące naturalistycznie mękę Chrystusa. Od tej pory ruch pielgrzymkowy zwiększył swoją skalę. A Głotowo stało się jednym z najważniejszych sanktuariów Warmii.

Przejazd do Gietrzwałdu (w Olsztynie przez Kudypy i Dajtki, z ominięciem centrum miasta)

Gietrzwałd sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej (ul. Kościelna 4). W roku 1877 miały tu mieć miejsce objawienia Marki Bożej, których świadkami były dwie młode parafianki, mieszanki pobliskich wsi. Maryja objawiła się na klonie na przykościelnym placu i rozmawiać z dziewczynami po polsku (w gwarze warmińskiej). Treści objawień odnosiły się do sytuacji w Kościoła Katolickiego pod zaborem rosyjskim (poddawanego represjom po powstaniu styczniowym) oraz warmińskiego (wystawionego na represyjne działanie bismarckowskiego Kulturkampfu). Już wkrótce do Gietrzwałdu zaczęły ściągać tłumy pielgrzymów, nie tylko z Warmii, ale i z pozostałych ziem polskich, zaboru pruskiego i rosyjskiego. W bazylice Narodzenia NMP , obok obrazu Matki Bożej Gietrzwałdzkiej interesujące są także  XIX-wieczne polichromie świątyni. Stojąca przed kościołem kapliczka „Boża Męka” została wzniesiona w związku z treściami objawień. Po zniszczeniu przez burzę klonu (będącego miejscem objawień) kawałek jego drewna umieszczono we wnęce cokołu kapliczki. Dla chętnych: ciekawym miejscem prezentującym ludowe dziedzictwo południowej Warmii jest Izba Muzealna w Warnijski Chałupsie  (warmińskim domu), ul. Spacerowa 28, kontakt: tel. 783 570 528.

Kolacja: proponowane miejsce: Gietrzwałd: Karczma Warmińska (ul. Kościelna 1)

Uwaga: Jeśli turyści pochodzą z terenu Pomorza, Mazur lub Podlasia, można zmienić kolejność zwiedzania tego dnia.  Wówczas przed południem rekomenduje się wizytę w Gietrzwałdzie (ze zwiedzaniem i obiadem), a potem w Dobrym Mieście i Głotowie. Zakończenie zwiedzania w tym miejscu umożliwia sprawny powrót w kierunku północnym, północno-wschodnim lub północno-zachodnim (zob. mapka Ryc 4). 

Ryc. 4. Kawałek świętej Warmii – mapka na trzeci dzień pobytu

Źródło: opracowanie własne, zgodnie z powyższą propozycją (K. Kupka).

Tagi: ,