-> Historia, Miejsca i szlaki   lipiec, 2025

Zarys dziejów Bytowa i okolic (Jak historia tworzy lokalne dziedzictwo?)

Autor: Mariusz Bąk

Początki osadnictwa – od epoki kamienia do czasów kultury słowiańskiej

Najstarsze ślady obecności człowieka na terenie dzisiejszej ziemi bytowskiej sięgają mezolitu, czyli środkowej epoki kamienia (około 8000–4500/4000 lat p.n.e. w kontekście osadnictwa środkowoeuropejskiego). W tym okresie ludność zamieszkująca ten obszar zajmowała się głównie rybołówstwem, a także myślistwem i zbieractwem. Wraz z nadejściem neolitu, z południowych regionów dzisiejszej Polski zaczęły napływać grupy ludności, które wniosły ze sobą nowe umiejętności – uprawę roli i hodowlę zwierząt. Pod koniec tego okresu na tych ziemiach zaczęła się rozwijać kultura ceramiki sznurowej, która wiązana jest z początkami ludów praindoeuropejskich w Europie i kulturą indoeuropejską.

W epoce brązu ziemia bytowska, do której brąz trafiał głównie szlakami handlowymi, była już stosunkowo gęsto zaludniona, co potwierdzają liczne odkrycia archeologiczne. W 2013 roku odkryto miecz z późnej epoki brązu, datowany na 950/900 – 750/700 r. p.n.e. Znalezisko należy do mieczy typu antenowego Rokitki (nazwa typologiczna od innego znaleziska). Niezwykłą cechą znaleziska jest rękojeść wypełniona prawdopodobnie ołowiem – rozwiązanie bardzo rzadkie wśród znanych egzemplarzy, zwłaszcza na terenie Pomorza. Podobne przypadki znane są jedynie z Nieczajnej w Małopolsce oraz kilku mieczy z terenów wschodnich Niemiec. Wypełnienie mogło mieć funkcję użytkową – poprawiać właściwości bojowe lub służyć jako forma naprawy, choć nieskuteczność tej metody ograniczyła jej dalsze stosowanie. Miecz znajduje się w zbiorach Muzeum Zachodniokaszubskiego w Bytowie. W kolejnych wiekach przez te tereny przewinęły się różne ludy, w tym Germanie i grupy skandynawskie, aż w końcu ukształtowały się tu kultury utożsamiane ze wczesnymi społecznościami słowiańskimi.

2. Średniowiecze – walki o kontrolę i rozwój Bytowa pod panowaniem zakonnym

Pierwsza wzmianka o ziemi bytowskiej w średniowieczu pochodzi z 1238 roku i odnosi się do jej podboju przez Świętopełka, księcia Pomorza Gdańskiego z dynastii Sobiesławiców. Po jego śmierci władza nad tymi terenami przeszła na jego syna, Mściwoja II. Po bezpotomnej śmierci Mściwoja w 1294 roku, zgodnie z tzw. układem kępińskim, ziemia ta, jak i zasadniczo całe Pomorze Gdańskie, została włączona do domeny Przemysła II, późniejszego króla Polski. W 1307 roku obszary dzisiejszego Bytowa zostały zajęte przez margrabiów brandenburskich. Ekspansja Brandenburgii na wschód rozpoczęła się jednak wcześniej – już w 1301 roku książę rugijski Wisław II najechał Gdańsk, który znajdował się wówczas pod panowaniem króla Czech i Polski, Wacława II. Nie mogąc skutecznie odeprzeć ataku, Wacław II wezwał na pomoc Zakon Krzyżacki. Choć najazd Rugijczyków został odparty, Krzyżacy nie wysunęli wówczas żadnych roszczeń terytorialnych. Zajęcie ziemi bytowskiej w 1307 roku wpisuje się w szerszy kontekst brandenburskiej ekspansji na Pomorze i było bezpośrednio związane z marszem margrabiego Ottona IV na Gdańsk, do którego dotarł na przełomie sierpnia i września 1308 roku. Mieszczanie, niezadowoleni z polityki panującego wówczas Władysława Łokietka, który faworyzował kupców z Lubeki, dobrowolnie przekazali miasto Brandenburczykom. Do zdrady zachęcał także ród Święców, zawiedziony brakiem zwrotu kosztów poniesionych podczas wcześniejszej obrony miasta w 1301 roku. Królewski wysłannik Bogusza, nie mając wystarczających sił, poprosił o pomoc Krzyżaków, którzy przybyli pod wodzą Guntera von Schwarzburga. Władysław Łokietek zajęty był w tym czasie niestabilną sytuacją w Małopolsce. Po wycofaniu się Brandenburczyków z Gdańska, które odbyło się bez walki, Krzyżacy, mimo wcześniejszych ustaleń, przejęli całość grodu, wypędzili polską załogę i dokonali rzezi jego obrońców. Zginęli polscy rycerze i mieszczanie wraz z rodzinami, a samo miasto zostało spalone. Archeologiczne ślady zniszczeń oraz przekazy duchowieństwa potwierdzają brutalność tego wydarzenia, które przeszło do historii pod nazwą rzeź gdańska. Brandenburczycy zachowali, choć nie na długo, ziemię słupską, sławieńską i bytowską. Dziesięć lat później margrabia Waldemar przekazał tereny księciu zachodniopomorskiemu Warcisławowi IV, który w 1321 roku nadał ją swojemu marszałkowi, Henningowi von Behrowi. Z tego samego roku pochodzi najstarsza znana wzmianka o Bytowie, zapisana w formie Butow. W 1329 roku ziemię bytowską wykupili Krzyżacy od spadkobierców Behrowa za 800 grzywien srebrnych denarów pruskich i utworzyli tam prokuratorię. Region ten był uważany za jeden z najuboższych w państwie zakonnym – występowały tu mało urodzajne gleby, co ograniczało rozwój rolnictwa. Według niektórych historyków Krzyżacy rozważali zastąpienie ludności kaszubskiej osadnikami niemieckimi. Po utracie Słupska w 1342 roku komturstwo zostało tymczasowo przeniesione do Bytowa. Dnia 12 lipca 1346 roku osada otrzymała prawa miejskie nadane przez wielkiego mistrza chełmińskiego. Lokacja miała charakter tzw. „na surowym korzeniu”, co oznaczało, że nowe miasto zostało ulokowane w pewnym oddaleniu od wcześniejszej zabudowy. Nadanie praw miejskich było częścią szerszej polityki urbanizacyjnej Krzyżaków – lokowanie miast miało na celu umacnianie władzy administracyjnej i osadnictwa niemieckiego. Pierwszymi sołtysami zostali Hans Beschorn i Johann Grote. W planach było wzniesienie murów miejskich, jednak ostatecznie nigdy one nie powstały. Brak murów w Bytowie był dość nietypowy jak na miasto lokowane przez Zakon – większość nowych ośrodków była fortyfikowana. To może wskazywać na niskie ryzyko militarne lub, co bardziej prawdopodobne, ograniczone zasoby finansowe. Pierwszym burmistrzem Bytowa został Hermann Wolder, który objął urząd w 1400 roku. W latach 1390–1405 Krzyżacy odbudowali zamek, wznosząc go na miejscu dawnej, prymitywnej warowni rodu von Behr. W 1409 roku Bytów został zdobyty przez wojska polskie. Po zwycięstwie pod Grunwaldem w 1410 roku król Władysław Jagiełło przekazał miasto księciu pomorskiemu Bogusławowi VIII. Jednak na mocy pokoju toruńskiego z 1411 roku ziemia bytowska wróciła pod panowanie Zakonu Krzyżackiego.

3. Bytów jako lenno – od Gryfitów do traktatów welawsko-bydgoskich (1454–1657)

Po inkorporacji ziem państwa zakonnego do Korony w 1454 roku, 13-letni wówczas król Kazimierz IV Jagiellończyk przekazał Bytów pod zarząd księciu szczecińskiemu Erykowi II na zasadzie tzw. „umowy wiernej ręki”. Podobnie postąpiono z sąsiednią ziemią lęborską. Układ ten zakładał, że książę sprawuje władzę w imieniu króla, zobowiązując się do lojalności wobec Korony. Jednak już w 1460 roku Eryk II złamał zobowiązania wobec Polski i przekazał Bytów z powrotem Zakonowi Krzyżackiemu, co uznawane jest za akt zdrady. Sześć lat później, w 1466 roku, na mocy porozumienia zawartego za zgodą Kazimierza Jagiellończyka, Eryk ponownie objął ziemię bytowską, wykupując ją od Krzyżaków. Władztwo to zostało mu przekazane w formie lenna, z ogólnie określoną zależnością od Królestwa Polskiego, bez precyzyjnych regulacji dotyczących administracji czy obowiązków lennych. Od tego momentu, choć oficjalnie od 1526 roku, aż do wygaśnięcia dynastii Gryfitów w 1637 roku (wraz ze śmiercią Bogusława XIV), ziemie bytowska i lęborska pozostawały lennem Królestwa Polskiego, będąc we władaniu książąt pomorskich. W tym okresie region zachował odrębność administracyjną, a kontakty z Koroną miały głównie charakter polityczno-lenny, nie zaś bezpośredniego zarządu. W 1495 roku Bytów liczył około 230 obywateli pełnoletnich. Na tej podstawie szacunkowa liczba mieszkańców w tamtym okresie nie przekraczała 1000.

Po śmierci ostatniego księcia pomorskiego z dynastii Gryfitów, Bogusława XIV, w 1637 roku, ziemie bytowska i lęborska zostały bezpośrednio włączone do Królestwa Polskiego. Powiaty te objęto administracją starościńską, a ich zarząd powierzono najpierw hetmanowi wielkiemu koronnemu Stanisławowi Koniecpolskiemu, a następnie Jakubowi Wejherowi. Okres bezpośredniego włączenia do Korony (1637–1657) był istotny dla kształtowania się świadomości narodowej kaszubskiej szlachty. Dzięki uzyskaniu takich samych praw politycznych i społeczno-ekonomicznych, jakie przysługiwały szlachcie polskiej, zaczęła się ona utożsamiać z narodem polskim. Mimo formalnej równorzędności, region nie rozwijał się równomiernie. Lębork już wcześniej wyróżniał się większą aktywnością gospodarczą i polityczną. Przedstawiciele tego miasta uczestniczyli w sejmikach Prus Królewskich już od lutego 1636 roku, czyli jeszcze przed formalnym objęciem ziemi lęborskiej przez Rzeczpospolitą. W przeciwieństwie do tego, Bytów wykazywał znacznie mniejszą aktywność – jego przedstawiciele prawdopodobnie ani razu nie brali udziału w obradach sejmiku generalnego. W marcu 1637 roku, jeszcze przed śmiercią Bogusława XIV, król Władysław IV wysłał pisma zapowiadające przyłączenie ziem lęborskiej i bytowskiej do województwa pomorskiego. 20 sierpnia 1641 roku sejm warszawski oficjalnie uregulował ich status prawny, inkorporując je do wspomnianego województwa jako integralną część Prus Królewskich.

W pierwszych latach polskiego zarządu Bytów borykał się z poważnymi problemami wewnętrznymi. Miasto było areną sporów religijnych, a także konfliktów z władzami starościńskimi. W 1651 roku doszło do ostrego sporu między mieszkańcami miasta a starostą Jakubem Wejherem – przyczyną była zaległość podatkowa oraz kwestionowanie wysokości nałożonych obciążeń. Warto zaznaczyć, że w 1650 roku podatki były aż trzykrotnie wyższe niż rok wcześniej, co wywołało silny opór społeczny. Niestety, okres przynależności do Rzeczpospolitej, zakończył się już po 20 latach. Na mocy traktatów welawsko-bydgoskich z 1657 roku, podpisanych między królem Janem Kazimierzem a elektorem brandenburskim Fryderykiem Wilhelmem I, ziemie lęborska i bytowska zostały oddane Hohenzollernom jako dziedziczne lenno. Wprawdzie formalnie pozostawały one lennem Rzeczypospolitej, ale w praktyce Polska nie sprawowała już nad nimi realnej władzy. Co więcej, stosunek lenny nie był odnawiany przez kolejnych elektorów, a Brandenburgia stopniowo traktowała te ziemie jako integralną część swojego państwa. Formalny koniec zależności nastąpił w wyniku I rozbioru Polski. W 1772 roku Bytów został zajęty przez Prusy, a 18 września 1773 roku, na mocy traktatu podpisanego w Warszawie między królem Stanisławem Augustem Poniatowskim a Fryderykiem II, Rzeczpospolita oficjalnie zrzekła się wszelkich praw do lenna lęborsko-bytowskiego.

4. Okres pruski – germanizacja i reformy w XIX wieku

Po I rozbiorze Polski w 1772 roku ziemia lęborsko-bytowska została zajęta przez Królestwo Prus i włączona do nowo utworzonej prowincji Pomorze. Pomimo nasilającej się germanizacji na tych terenach przez cały okres zaboru utrzymała się ludność kaszubska, zachowując własną tożsamość kulturową i językową.

Na przełomie XVIII i XIX wieku region nawiedziły pożary oraz epidemie, w tym dżuma, które znacząco zdziesiątkowały ludność i spowolniły rozwój miast, zwłaszcza Bytowa. Jednak w XIX wieku sytuacja zaczęła się stopniowo poprawiać. Władze pruskie przeprowadziły reformy społeczno-gospodarcze, znosząc pańszczyznę i wprowadzając uwłaszczenie chłopów, co miało na celu modernizację rolnictwa i zwiększenie efektywności ekonomicznej. W tym samym okresie przez region przetoczyły się wydarzenia związane z wojnami napoleońskimi. Po klęsce wojsk pruskich w 1806 roku armia francuska wkroczyła na Pomorze. W styczniu 1807 roku polski generał Józef Trzebuchowski odebrał w Bytowie przysięgę wierności Napoleonowi od lokalnej ludności. Jednak po klęsce Napoleona władzę na tym obszarze odzyskali Hohenzollernowie.

W XIX wieku władze pruskie kontynuowały intensywną politykę germanizacji. Szczególnie widoczna była ona w systemie edukacji, gdzie na szeroką skalę wprowadzano język niemiecki jako język wykładowy. Działania te budziły sprzeciw ludności kaszubskiej i polskiej. Mimo to na wsiach wciąż powszechnie używano języka kaszubskiego, co świadczy o trwałości lokalnej tożsamości. Szkoły wiejskie liczyły przeciętnie od 40 do 50 uczniów, a nauczanie coraz częściej odbywało się wyłącznie po niemiecku, co prowadziło do konfliktów między mieszkańcami a administracją. W życiu codziennym ważną rolę odgrywały religia i lokalne tradycje. Mimo trudnych warunków, rozwijało się życie intelektualne – w 1848 roku rozpoczęto wydawanie lokalnej gazety powiatowej, a w 1861 roku w Bytowie założono zakład opiekuńczy dla głuchoniemych dzieci, który z czasem objął opieką ponad 25 wychowanków. Miasto posiadało również bibliotekę liczącą ponad 150 książek.

W drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku ziemia bytowska była miejscem rosnącej aktywności społeczno-narodowej ludności polskiej, głównie Kaszubów. W 1837 roku Polacy stanowili tu 20,2% mieszkańców, a w kolejnych dekadach odsetek ten nieznacznie się zmniejszał: 17,5% w 1867 r., 18,6% w 1885 r. i 14,1% w 1900 r. Jednak mimo spadku odsetka ludności polskiej, rosła powierzchnia ziemi uprawnej pozostającej w ich rękach – w 1905 roku było to już blisko 28% całego areału (9061 ha). Na początku XX wieku powstał w Bytowie Bank Ludowy, który wspierał Kaszubów w utrzymaniu ziemi.

5. Kaszubi i Polacy wobec wyzwań politycznych – przełom XIX i XX wieku

Równocześnie rozwijały się inicjatywy społeczne i polityczne, których celem było zachowanie tożsamości narodowej. Wzrost świadomości narodowej i rozwój czytelnictwa polskiej prasy przyczyniły się do aktywizacji społeczno-kulturalnej. W odpowiedzi na nasilającą się germanizację – w tym usunięcie języka polskiego z urzędów, szkół i kościołów na mocy ustawy z 1876 roku – rozpoczęto działania repolonizacyjne. W 1910 roku w 25 z 52 szkół powiatu bytowskiego uczyły się dzieci mówiące po polsku; w 1911 roku – już w 46 szkołach.

W 1919 roku, po zakończeniu I wojny światowej, zawiązał się Komitet Narodowy Polaków na Obczyźnie, a w 1922 roku w Berlinie odbył się zjazd założycielski Związku Polaków w Niemczech (ZPwN). Organizacja ta objęła swoim zasięgiem także ziemię bytowską, początkowo w ramach II Dzielnicy (Berlin), a następnie V Dzielnicy (z siedzibą w Złotowie), obejmującej Kaszuby i pogranicze wielkopolsko-pomorskie.

Po wojnie mieszkańcy Bytowa energicznie domagali się przyłączenia ich ziem do Polski, organizując marsze i wysyłając petycje do władz polskich i aliantów. Wiosną 1919 roku pod hasłem „Idziemy na Bytów” kilkuset Kaszubów podjęło spontaniczny marsz protestacyjny. Mimo tych działań, ziemia bytowska pozostała po stronie niemieckiej.

W okresie międzywojennym szczególną wagę przykładano do rozwoju szkolnictwa polskiego. Dzięki staraniom ZPwN i lokalnych działaczy, powstały szkoły w Płotowie (1929), Osławie Dąbrowie, Ugoszczy i Rabacinie. Szkoła w Ugoszczy działała najdłużej – aż do wybuchu II wojny światowej. Jednym z najważniejszych działaczy polskich na Kaszubach był Jan Styp-Rekowski (1873–1942), rolnik z Płotowa, społecznik i patriota. Po śmierci ojca w wieku 17 lat przejął rodzinne gospodarstwo. Wspierany przez rodzinę, w szczególności żonę Weronikę, zaangażował się w życie społeczne: był sołtysem, ławnikiem sądowym, a także członkiem zarządów lokalnych organizacji, m.in. bytowskiego Banku Ludowego. Po I wojnie światowej, której większą część spędził w armii niemieckiej, działał na rzecz przyłączenia Kaszub do Polski. Gdy to się nie udało, pozostał w Niemczech i kontynuował działalność narodową. W 1923 roku został prezesem Okręgu Kaszubskiego ZPwN z siedzibą w Bytowie. Kandydował także do Reichstagu (1932) i działał w lokalnym samorządzie. Po wybuchu II wojny światowej został aresztowany i osadzony w obozach koncentracyjnych Sachsenhausen i Dachau. Zwolniony w listopadzie 1940 roku, nie odzyskał już zdrowia. Zmarł 12 czerwca 1942 roku w Płotowie. Spośród jego dwanaściorga dzieci, większość została dotknięta represjami nazistowskimi; kilkoro zginęło w obozach lub na froncie.

6. Ziemia bytowska od XIX wieku do okresu powojennego

W zachodniej części Pojezierza Bytowskiego, obejmującej m.in. dawny powiat miastecki, proces zanikania języka kaszubskiego rozpoczął się już w połowie XIX wieku. Jeszcze w 1857 roku w miejscowościach takich jak Kołczygłowy czy Wierszyno notowano obecność kaszubszczyzny, a w 1860 roku Otto von Bismarck pisał o „polskim” charakterze tych ziem. Z czasem jednak nasilająca się germanizacja, wspierana przez politykę osadnictwa niemieckiego i represje wobec ludności polskiej, doprowadziła do marginalizacji języka kaszubskiego i polskiej kultury. Pomimo tych trudności, dzięki zaangażowaniu lokalnych działaczy, takich jak Jan Styp-Rekowski, oraz organizacji m.in. Związku Polaków w Niemczech (ZPwN), udało się podtrzymać narodową tożsamość i język aż do wybuchu II wojny światowej.

Już przed wybuchem wojny III Rzesza planowała działania wymierzone w polską mniejszość. Represje, terror i masowe aresztowania, często kończące się zesłaniem do obozów koncentracyjnych, nie złamały jednak ducha oporu. Ludność ziemi bytowskiej aktywnie wspierała pomorski ruch konspiracyjny, w tym grupę Leona Kulasa ps. „Zawisza”, komendanta obwodu kościerskiego Powszechnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”. Organizacja ta wywodziła się z Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Kaszubski”, założonej w grudniu 1939 roku przez nauczyciela Józefa Dambka z Kobyla (dawny powiat kościerski). Jej celem było zjednoczenie kaszubskiego, a następnie pomorskiego ruchu oporu. Pomorze podzielono na siedem okręgów wojskowych – komendantem III okręgu (dawne powiaty bytowski, kościerski, chojnicki i starogardzki) został nauczyciel Józef Gierszewski, który później objął dowództwo całej organizacji. 20 lutego 1945 roku Bytów został zbombardowany, a 8 marca do miasta wkroczyły oddziały 70. Armii Radzieckiej II Frontu Białoruskiego. W wyniku zaciętych walk ulicznych z niemieckim garnizonem zniszczeniu uległo około 60% zabudowy miejskiej. Bytów był wówczas ważnym węzłem komunikacyjnym, przez który przebiegały linie zaopatrzenia dla niemieckiej 2. Armii, walczącej na Pomorzu Gdańskim.

Pierwsze grupy operacyjne organizujące administrację i instytucje społeczne dotarły na te tereny w kwietniu 1945 roku. Jednak właściwy proces osadniczy rozpoczął się w czerwcu, wraz z powstaniem punktów etapowych Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Początkowo osiedlali się tu Kaszubi, robotnicy przymusowi oraz byli jeńcy wojenni. Do końca czerwca 1945 roku na szeroko pojętym Pojezierzu Bytowskim osiedliło się około 10 tys. osób, głównie we wschodniej części regionu. W lipcu rozpoczęła się zorganizowana akcja przesiedlania ludności niemieckiej oraz osadnictwa Polaków – do końca 1946 roku liczba osadników wzrosła do 26 tys. Równocześnie około 15 tys. Niemców nadal zamieszkiwało te tereny, co utrudniało proces repolonizacji. W 1947 roku z zachodniej części regionu wysiedlono około 11 tys. Niemców. Osadnictwo spowolniło po 1947 roku. Kaszubi osiedlali się głównie we wsiach położonych we wschodniej części regionu, takich jak Osława Dąbrowa, Studzienice, Kłączno, Czarna Dąbrówka, Płotowo, Rekowo, Niezabyszewo, Piaszno, Trzebiatkowa, Sierzno, Ciemno czy Tuchomko.

W kwietniu 1945 roku Bytów doczekał się pierwszych polskich władz – burmistrzem został Piotr Kubiak. 5 lutego 1946 zwołano Powiatową Radę Narodową, a 8 lutego odbyło się jej pierwsze posiedzenie. W tym samym roku urzędowo zatwierdzono nazwę miasta – Bytów. W kolejnych miesiącach i latach powstawały liczne instytucje: Dom Dziecka, biblioteka powiatowa, pierwsza firma budowlana założona przez Wacława Bruskiego, hufiec harcerski prowadzony przez Bogdana Ołtarzewskiego, szkoły i związki zawodowe. W 1951 roku utworzono Szkołę Podstawową dla Pracujących. W latach 50. i 60. rozwijała się infrastruktura miejska, powstawały nowe budynki, a także placówki kultury. W 1963 roku rozebrano ruiny kościoła św. Katarzyny, a w 1967 otwarto nowoczesny Dom Dziecka. W 1972 przywrócono do życia Muzeum Zachodniokaszubskie w bytowskim zamku, w którym zgromadzono ponad 1600 eksponatów. W 1981 roku, po wprowadzeniu stanu wojennego, zawieszono działalność NSZZ „Solidarność”. Po przełomie 1989 roku Polska odzyskała pełną suwerenność, co umożliwiło dalsze kultywowanie wielokulturowego dziedzictwa Bytowa – miasta, które przez wieki zamieszkiwali Kaszubi, Polacy, Niemcy, a przed wojną także Żydzi. Po wojnie przybyli tu również Polacy z Kresów oraz Ukraińcy przesiedleni w ramach akcji „Wisła”.

7. Bytów po 1989 roku

Po 1989 roku Bytów wszedł w okres transformacji ustrojowej i gospodarczej, odzyskując samodzielność samorządową. W 1990 roku przeprowadzono pierwsze wolne wybory do rady miejskiej. W kolejnych latach zainicjowano modernizację infrastruktury technicznej oraz wsparto rozwój małych i średnich przedsiębiorstw. W latach 90. XX wieku na terenie miasta powstały nowe osiedla mieszkaniowe, obiekty handlowe i usługowe. Bytów umocnił swoją pozycję jako lokalny ośrodek administracyjny, edukacyjny i kulturalny. W ramach reformy administracyjnej z 1998 roku przywrócono powiat bytowski. Miasto było miejscem wizyt najwyższych władz państwowych – w 1995 roku odwiedził je prezydent Lech Wałęsa, a w 2000 roku Aleksander Kwaśniewski. Muzeum Zachodniokaszubskie systematycznie rozbudowywało swoje zbiory i ofertę edukacyjną. Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku Bytów korzystał z funduszy europejskich przeznaczonych na rozwój infrastruktury, turystyki oraz projektów społeczno-edukacyjnych. Wzmacniano również działania na rzecz zachowania dziedzictwa kaszubskiego.

Po 2010 roku miasto kontynuowało rozwój jako regionalny ośrodek społeczno-kulturalny. Coroczna impreza „Dni Bytowa” gromadziła dużą liczbę uczestników, a wydarzenia takie jak festiwal BytOFFsky czy cykl koncertów „Muzyka na Zamku” przyczyniły się do promocji miasta w wymiarze ponadregionalnym. W 2019 roku zainaugurowano Bytów Musical Festival, odbywający się w przestrzeniach bytowskiego zamku. Rozbudowano i zmodernizowano infrastrukturę kulturalną, w tym Centrum Kultury oraz Muzeum Zachodniokaszubskie. Zintensyfikowano również działania na rzecz integracji społecznej i edukacji obywatelskiej, m.in. poprzez warsztaty dla dzieci i młodzieży oraz programy wsparcia osób z niepełnosprawnościami. W sferze sportowej funkcjonował i nad funkcjonuje klub Bytovia Bytów, który odnosił sukcesy na poziomie ogólnopolskim, a następnie przeszedł reorganizację i spadł do niższych lig. Miasto umacniało swoją rolę jako aktywny ośrodek życia publicznego w regionie Pomorza Środkowego.

Literatura:

Buczak E., 1974, Ruch oporu na Pomorzu Zachodnim, Koszalińskie Studia i Materiały, Z.1, Koszalin

Garczyński T., 1977, Bytów i okolice: przewodnik, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań

Knosała W., 1994, Utrwalić pamięć. O rodzinie Styp-Rekowskich z Płotowa, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Gdańsk, ISBN 83-85011-67-6, ss. 246

Rolbiecki K., 2021, Bytów – czas transformacji. Okiem Kazimierza Rolbieckiego, Instytut Kaszubski, Gdańsk, ISBN 978-83-65826-64-0, ss. 241

Sylwestrzak J. (red.), 1977, Pojezierze Bytowskie. Monografia geograficzno-ekonomiczna, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław

Tagi: ,