Propozycja pobytu turystyczno-kulturowego w powiecie bytowskim
Autor: Mariusz Bąk- Wprowadzenie
Propozycję zwiedzania mikroregionu przygotowano z myślą o weekendowym wyjeździe. Plan uwzględnia krótsze elementy na piątkowe popołudnie (po przyjeździe), intensywne zwiedzanie w sobotę oraz dłuższe, ale niezbyt forsowne atrakcje w niedzielę – tak, aby zapewnić czas na spokojny powrót do domu. Dla wygody podróżujących – zarówno indywidualnych turystów, jak i organizatorów wyjazdów – uwzględniono sugerowane miejsca na główne posiłki (obiad i kolację) oraz rekomendowane obiekty noclegowe. Dobór tych punktów nie jest przypadkowy – są one optymalnie zlokalizowane w pobliżu odwiedzanych atrakcji, a tam, gdzie to możliwe, ich oferta nawiązuje do lokalnego dziedzictwa i kulturowych doświadczeń regionu. Oczywiście turyści mogą wybrać inny, bardziej odpowiadający im nocleg lub alternatywną ofertę gastronomiczną – w tym także tańsze opcje lub miejsca odpowiadające konkretnym preferencjom. Szerszy wykaz dostępnych obiektów noclegowych i lokali gastronomicznych znajduje się w części „Gdzie spać i jeść”, obejmującej propozycje z terenu całego powiatu. Przedstawiono jeden wariant pobytu, uwzględniający możliwie szeroki zakres dziedzictwa. Nawiązuje on do najstarszych dziejów Bytowa – siedziby władz regionu, w tym do historii związanej z Krzyżakami i Gryfitami (Wieża św. Katarzyny w Bytowie, Zamek w Bytowie). Prezentuje dziedzictwo Kaszubów (Muzeum Szkoły Polskiej, Zagroda Styp-Rekowskich, wystawy stałe Muzeum Zachodniokaszubskiego). Zawarty jest w nim także wątek architektury przemysłowej – jednego z najcenniejszych zabytków kolejowych Pomorza – wiaduktu nad Borują w Bytowie. Dla zainteresowanych miejskimi legendami przygotowano opis miasteckiej opowieści o zbóju Rummelu. Propozycję pobytu wzbogacono także innymi elementami.
- Propozycja pobytu
Dzień I (piątek)
Płotowo: Kaszubi w obronie polskości (14:00-16:00)
W Płotowie znajdują się Muzeum Szkoły Polskiej oraz Zagroda Styp-Rekowskich – oba obiekty, będące oddziałami Muzeum Zachodniokaszubskiego w Bytowie, ukazują historię Kaszubów walczących o zachowanie polskiej tożsamości narodowej w okresie międzywojennym.
Po zakończeniu I wojny światowej, w 1918 roku, Ziemia Bytowska pozostała poza granicami odradzającej się Rzeczypospolitej. Mimo starań ludności kaszubskiej o przyłączenie tych terenów do Polski, obszar ten został włączony do Prowincji Pomorze w granicach Rzeszy Niemieckiej. W połowie 1919 roku powstał Komitet Narodowy Polaków na Obczyźnie, a w 1922 roku w Berlinie odbył się zjazd założycielski Związku Polaków w Niemczech. Początkowo powiat bytowski należał do II Dzielnicy Związku z siedzibą w Berlinie, jednak wkrótce utworzono V Dzielnicę – obejmującą obszar pogranicza wielkopolsko-pomorskiego oraz Kaszuby. W okresie międzywojennym Kaszubi aktywnie zabiegali o rozwój szkolnictwa z nauczaniem języka kaszubskiego. Dzięki tym staraniom udało się otworzyć szkoły w Płotowie, Osławie Dąbrowie, Ugoszczy i Rabacinie. Placówka w Płotowie rozpoczęła działalność w 1929 roku, jednak już po trzech latach została zamknięta przez niemieckie władze w wyniku nasilających się represji.
W 1979 roku w budynku dawnej szkoły utworzono muzeum. Zaaranżowano w nim salę lekcyjną z okresu międzywojennego oraz przygotowano ekspozycję dokumentującą działalność patriotyczną polskiej mniejszości narodowej na terenie Niemiec. Muzeum Szkoły Polskiej w Płotowie można zwiedzać od wtorku do piątku, w godzinach 10:00–16:00. Wizytę należy wcześniej ustalić telefonicznie z opiekunem obiektu (tel. 697 660 599).
W Zagrodzie Styp-Rekowskich prezentowana jest wystawa poświęcona rodzinie Styp-Rekowskich – kaszubskiemu rodowi, który odegrał istotną rolę w działaniach na rzecz zachowania polskiej tożsamości narodowej w okresie międzywojennym oraz w oporze wobec polityki germanizacyjnej. To właśnie w tym miejscu miały swój początek lokalne inicjatywy organizacyjne polskiej mniejszości narodowej działającej na terenie Niemiec. Jedną z najbardziej zasłużonych postaci był Jan Styp-Rekowski (1874–1942), który w 1923 roku zainicjował utworzenie oddziału Związku Polaków w Niemczech w Płotowie, a wkrótce został pierwszym prezesem okręgu „Kaszuby” tej organizacji. Również jego dzieci kontynuowały zaangażowanie w sprawy polskie. Edmund Styp-Rekowski został zamordowany przez Niemców w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen w 1941 roku, a Józef trafił do obozów w Sachsenhausen i Dachau, gdzie również był więziony za działalność patriotyczną. Zagrodę Styp-Rekowskich w Płotowie można zwiedzać od wtorku do piątku, w godzinach 10:00–16:00. W innych terminach wizytę należy wcześniej ustalić telefonicznie z opiekunem obiektu (tel. 662-518-818) lub z Muzeum Zachodniokaszubskim w Bytowie: tel. 59 822 86 15 (Dział Etnograficzny), 59 822 26 23 (sekretariat).
Proponowane miejsce na deser i kawę: Rynek 35, ul. Wojska Polskiego 35, Bytów, tel. 600 154 004, e-mail: rynek35@poczta.onet.pl, 16:30-17:00
Wieża św. Katarzyny w Bytowie – najstarszy świadek dziejów miasta (17:00-18:00)
Wieża św. Katarzyny w Bytowie to jedyna zachowana część pierwszej miejskiej świątyni. W gotyckiej budowli mieści się ekspozycja poświęcona duchowości dawnych mieszkańców regionu oraz historii samego kościoła. W podziemiach udostępniono archeologiczną odkrywkę, obrazującą etapy rozbudowy świątyni, która pierwotnie miała formę dwunawową.
Pierwsze wzmianki o bytowskiej farze pochodzą z 1329 roku, a sama świątynia powstała prawdopodobnie przed lokacją miasta przez Krzyżaków w 1346 roku. Na przestrzeni wieków była wielokrotnie niszczona i odbudowywana – m.in. po pożarach w 1629 i 1690 roku. Ostatecznie została niemal całkowicie zniszczona w 1945 roku. Wieża św. Katarzyny przetrwała jako cenny świadek wielowiekowej historii Bytowa.
Ekspozycja prezentowana w wieży jest częścią Muzeum Zachodniopomorskiego mieszczącego się w zamku w Bytowie. Zwiedzanie jest możliwe od wtorku do piątku, od 10:00-do 18:00. Wstęp jest wolny.
Proponowane miejsce kolacji: Restauracja Jaś Kowalski, ul. Zaułek Drozdowy 3, Bytów, tel.: 59 822 55 04, 18:30-20:00
Proponowany nocleg: Hotel Dana**, ul. Derdowskiego 1, Bytów, 59 822 28 47, 59 822 60 47, hotel@ulanspa.pl
Dzień II (sobota)
Bytów: Zamek – krzyżacka perła regionu (10:00-12:00)
Zamek w Bytowie (ul Zamkowa 2) jest bezsprzecznie najważniejszym i najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem powiatu. Jest głównym magnesem turystyki kulturowej w regionie, nie tylko ze względu na walory architektoniczne, ale także zlokalizowane w nim Muzeum Zachodniokaszubskie i wydarzenia towarzyszące jego działalności oraz organizowane we wnętrzach zamku i na jego dziedzińcu eventy kultury wysokiej i masowej, zarówno o znaczeniu krajowym, jak i regionalnym. Dodatkowym atutem zamku jest niewątpliwie jego bardzo dobry stan zachowania. Zamek był bowiem odbudowany po zniszczeniach związanych głównie z II wojną światową. Prace budowlane prowadzone były w latach 1957-1962 oraz 1969-1990, a w późniejszym czasie wykonano również szereg prac konserwatorskich.
Budowę zamku rozpoczęto w 1398 roku. Początkowo był siedzibą prokuratora krzyżackiego, a następnie przeszedł w posiadanie książąt pomorskich. W trzech narożnikach zamku wzniesiono baszty ze strzelnicami (Młyńską, Różaną, Polną), w czwartym wybudowano kwadratową więżę (Prochowa).
Dzisiaj w zamku mieści się między innymi Muzeum Zachodniokaszubskie. Na parterze urządzona jest wystawa etnograficzna „Kultura materialna Kaszubów Bytowskich” przedstawiająca narzędzia i sprzęty wykorzystywane przez mieszkańców tego regionu w ciągu ostatnich dwóch wieków, zarówno w rolnictwie, jak i rybołówstwie, pszczelarstwie, zbieractwie, łowiectwie, kowalstwie, kołodziejstwie, stolarstwie, ciesielstwie, bednarstwie, plecionkarstwie, oraz tkactwie. Na drugim piętrze mieści się wystawa historii Zakonu Krzyżackiego, Gryfitów i średniowiecznej historii Bytowa. Na poddaszu z kolei zorganizowana jest wystawa dotycząca sztuki ludowej Kaszub, w tym malarstwa, rzeźby, garncarstwa i zabawkarstwa.
Muzeum otwarte jest od poniedziałku do niedzieli. W poniedziałek zwiedzanie możliwe jest w godzinach 10:00-16:00, natomiast od wtorku do niedzieli od 10:00 do 18:00. Bilety (stan na 2025) kosztują: normalny – 20 zł, ulgowy – 15 zł. Na dwie ekspozycje stałe – Kultura materialna Kaszubów Bytowskich” oraz „Twórczość Józefa Chełmowskiego” – wstęp jest wolny. Kontakt: sekretariat@muzeumbytow.pl, tel. 59 822 26 23.
Proponowane miejsce na deser i kawę: Kawiarnia PAUZA, ul. Wojska Polskiego 35C, Bytów, tel. 790 366 790, info.pauza@gmail.com, 12:30-13:15
Rynek i kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Jana Chrzciciela – serce miasta (13:30-14:45)
Rynek w Bytowie to urokliwy plac o klasycznym, kwadratowym układzie, stanowiący prawdziwe serce miasta. Szczególną uwagę przyciągają trzy eleganckie kamienice mieszczańskie z XVIII wieku, starannie odrestaurowane. W centralnym punkcie rynku znajduje się efektowna fontanna z elementami sztuki współczesnej, która stanowi nie tylko ozdobę, ale i miejsce spotkań mieszkańców oraz turystów. Wokół rynku tętni życie – działają tu kawiarnie, restauracje i lodziarnie, które latem przyciągają spacerowiczów.
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Jana Chrzciciela została wzniesiony w latach 1848-1854 na wzór kościoła św. Mateusza w Berlinie. Do 1945 roku była to świątynia ewangelicka, pw. św. Elżbiety. Jest to duży kościół halowy, o trzech nawach. Wystrój jest skromny. Na uwagę zasługują organy wykonane w 1907 roku oraz dwa dzwony odlane w latach 1820-1821, które ufundował król Fryderyk Wilhelm III Pruski.
Proponowane miejsce na obiad: Restauracja Młyn, ul. Wolności 15, Bytów, tel. 506 807 866, e-mail: kontakt@restauracjamlyn.pl, 15:00-16:30
Wiadukt kolejowy nad Borują w Bytowie – jeden z najciekawszych zabytków kolejowych Pomorza (17:00-18:00)
Wiadukt kolejowy nad Borują w Bytowie, wybudowany ok. 1884 roku, to jeden z najpiękniejszych zabytków kolejowych Pomorza. Wzorowany na rzymskich akweduktach, ma sześć ceglano-granitowych przęseł i zdobią go piaskowcowe medaliony z herbami m.in. Cesarstwa Niemieckiego, Prus i Bytowa. Dawniej część linii kolejowej do Miastka, dziś pełni funkcję pieszej promenady. Po remoncie zakończonym w 2019 roku zyskał iluminację i stał się ważnym punktem rekreacyjnym miasta. W 2021 r. został wyróżniony w ogólnopolskim konkursie „Zabytek Zadbany”. Wpisany jest do rejestru zabytków pod nr A-352.
Piaszno: Góra Lemana – kamienne kręgi Gotów (18:30-19:30)
Jedną z ciekawszych atrakcji turystycznych regionu bytowskiego jest wieża widokowa w Piasznie. Położona na wysokości 220 m n.p.m. i mierząca 20 metrów wysokości, pozwala podziwiać malowniczą panoramę okolicy – z widokiem m.in. na Górę Siemierzycką oraz wieś Tuchomie; polecana zwłaszcza o zachodzie słońca.
Wieża powstała z inicjatywy prywatnego gospodarza – Klemensa Lemana. Z czasem miejsce to zaczęto nieoficjalnie nazywać „Górą Lemana”, nawiązując do nazwiska właściciela i zarazem pomysłodawcy całego przedsięwzięcia. Na terenie należącym do Pana Lemana odkryto pozostałości kamiennych kręgów z I-II wieku n.e. oraz kurhanowego cmentarzyska, związanych z obecnością plemienia Gotów. W oparciu o te znaleziska właściciel stworzył rekonstrukcję osady gockiej – z drewnianymi chatami i palisadą. Teren ten jest dziś nie tylko miejscem o walorach edukacyjnych, ale także przestrzenią do organizacji wydarzeń plenerowych. Wśród nich wyróżnia się m.in. doroczny Zlot Czarownic – impreza łącząca motywy historyczne, lokalny folklor i dobrą zabawę na świeżym powietrzu.
Proponowane miejsce kolacji: Restauracja Monte Christo, ul. Długa 2, Miastko, tel. 664 862 626, 20:00-21:30
Proponowany nocleg: Pensjonat Monte Christo, ul. Długa 2, Miastko, tel. 664 862 626
Dzień III (niedziela)
Miastko – śladami pomorskiego Robina Hooda (9:00-12:00)
Rummelto legendarny zbójnik z Puszczy Miasteckiej, który według podań rabował bogatych, by pomagać biednym, sam nie zatrzymując nic dla siebie. Zyskał szacunek lokalnych mieszkańców i – jak głosi legenda – otrzymał od rodu Massowów tyle ziemi, ile zdołał objechać konno w jeden dzień. Teren ten nazwano Rummelsburgiem, czyli dzisiejszym Miastkiem, gdzie Rummel miał zostać burmistrzem.
Pamięć o zbóju Rummelu przetrwała w Miastku. W centrum miasta w 2007 roku stanęła drewniana rzeźba, a w 2009 roku wybito lokalnego dukata „Rummela”. Miastko szczyci się także mianem „Krainy Rummela”. Jest to leśna atrakcja turystyczna, rozległy kompleks rekreacyjno-przyrodniczy z malowniczymi ścieżkami, jeziorami, Źródłem Rummela oraz Wąwozem Czarownic. Znajdują się tu również trasy rowerowe, w tym popularna ścieżka prowadząca do „Kąpieliska Rummela” nad Jeziorem Studzienicznym. Z miasta do „Krainy Rummela” można dojechać ulicą Kujawską, a dalej jak główna droga prowadzi, najpierw asfaltem, a potem betonowymi płytami.
Częścią Krainy jest także Gród Rummela – jedna z nowszych atrakcji turystycznych regionu. To swobodna rekonstrukcja słowiańskiego grodu położona na najwyższym wzniesieniu w okolicy. Teren otoczono jest palisadą i zwieńczony wieżą strażniczą. Pełni on funkcję przestrzeni do organizacji wydarzeń plenerowych, w tym edukacyjnych – spotkań historycznych czy warsztatów rzemieślniczych. Gród jest prywatną inicjatywą Pana Jerzego Przybyłowskiego.
Proponowane miejsce na deser i kawę: Bagietka Café, ul. Kazimierza Wielkiego 24A, Miastko, tel. 52 397 72 74, piekarnia@bagietka.pl, 12:30-13:15
Kościół pw. NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku i jego tajemnice (13:30-14:15)
W Miastku w latach 1787-1794 mieszkał Gebhard Leberecht von Blücher (1742-1819), książę, feldmarszałek Królestwa Prus, dowódca armii pruskiej w bitwach między innymi pod Waterloo, Kaczawą, Lipskiem i Craonne. Jego żoną była szlachcianka Caroline Amelie von Mehling (1756-1791). Caroline zmarła młodo, a jej ciało złożono w krypcie miasteckiego kościoła, obecnie kościoła Najświętszej Marii Panny Wspomożenia Wiernych. Do II wojny światowej o tym szczególnym pochówku przypominała wmurowana w posadzkę płyta nagrobna z inskrypcją, dzisiaj po tablicy nie ma jednak śladu. W tym miejscu warto wspomnieć, że także do wybuchu II wojny światowej przed kościołem w Miastku stał pomnik Ottona von Bismarcka, obecnie na oryginalnym postumencie stoi figura Chrystusa Króla. W lesie nieopodal Miastka, niegdysiejszym parku podmiejskim, przy drodze prowadzącej do jezior Kamień i Orlego, w 2013 roku udało się zlokalizować znany z przedwojennych fotografii głaz poświęcony Blücherowi. Inskrypcja z jego nazwiskiem przez dziesięciolecia znajdowała się pod warstwą mchu. Feldmarszałek był także patronem ulicy w przedwojennym Miastku, dzisiejszej ulicy Grunwaldzkiej.
Kościół pw. NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku został wzniesiony w latach 1730–1733 w stylu późnobarokowym, na miejscu wcześniejszej świątyni, która spłonęła w 1719 roku. Początkowo pełnił funkcję zboru ewangelickiego. Charakterystyczna wieża nakryta strzelistych hełmem została dobudowana dopiero w 1904 roku. Obie inwestycje zostały sfinansowane przez jeden z najzamożniejszych rodów Pomorza Środkowego – von Massow. Kilkukrotne renowacje i przebudowy pozbawiły go barokowego charakteru. Wnętrze kościoła jest skromne, lecz można w nim dostrzec kilka cennych elementów. Na szczególną uwagę zasługują zabytkowe organy z 1876 roku, pochodzące z renomowanej szczecińskiej pracowni Grüneberga, a także barokowa ambona i neogotycka chrzcielnica, które przeniesiono z dawnego kościoła w Ciecholubiu.
Pomnik Samolotu LIM-5 w Miastku (14:30-15:00)
Na miłośników lotnictwa kilkaset metrów na wschód od świątyni czeka wyjątkowy pomnik. W 1989 roku generał Mirosław Hermaszewski – pierwszy Polak w kosmosie – przekazał mieszkańcom Miastka myśliwiec LIM-5, będący polskim odpowiednikiem radzieckiego MiG-17. Samolot ustawiono na cokole przy ul. Długiej jako symbol „skrzydeł polskich” oraz hołd złożony w 50. rocznicę wybuchu II wojny światowej (napis na tablicy upamiętniającej głosi „Ku chwale polskich skrzydeł w 50. Rocznicę wybuchu II wojny światowej – mieszkańcy Miastka”). Maszyna wcześniej służyła w 19. Lotniczej Eskadrze Holowniczej w Redzikowie i wielokrotnie przelatywała nad Miastkiem, korzystając z pobliskiego lotniska w Pieniężnicy. Uroczyste odsłonięcie pomnika odbyło się 1 września 1989 roku z inicjatywy Bogdana Karwowskiego, ówczesnego dyrektora Fabryki Rękawiczek i Odzieży Skórzanej. Miejskie plotki głoszą, że generał Hermaszewski podarował samolot Karwowskiemu w podziękowaniu za płaszcze, które miał otrzymywać od fabryki. Dziś samolot stanowi nie tylko pamiątkę historyczną, lecz także atrakcję edukacyjną – chętnie odwiedzaną przez miłośników lotnictwa, historii i regionu.
Proponowane miejsce na obiad: Restauracja Romanova, ul. Dworcowa 21, Miastko, tel. 59 857 29 26 (15:15-16:30)
Tagi: 2025-02, powiat bytowski