Kwiecień, 2020

Turystyka sztuk walki. Perspektywa społeczno-kulturowa // Tourism of Martial Arts. Social-cultural Perspective

Autor: Paweł Plichta

Autor: Wojciech J. Cynarski

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego

Seria: Biblioteka Lykeion, t. 29 // The Lykeion Library, vol. 29

Rok wydania: 2020

Liczba stron: 160

ISBN 978-83-7996-760-5

 

Turystka sztuk walki stanowi niezmiernie ciekawe zagadnienie pozostające w obszarze zainteresowań zarówno badaczy turystyki kulturowej, kultury fizycznej i sportu, relacji międzykulturowych, antropologów, socjologów, historyków, jak i pasjonatów kultur i tradycji dalekowschodnich, w tym również adeptów sztuk walki.

Podwójny tytuł recenzowanej pracy Turystyka sztuk walki. Perspektywa społeczno-kulturowa // Tourism of Martial Arts. Social-cultural Perspective w językach polskim i angielskim odpowiada jej zawartości. Kolejne rozważania zostały bowiem umieszczone równolegle w dwóch wersjach językowych – o tym rozwiązaniu redakcyjnym będzie jeszcze mowa poniżej. „Ważnym faktem, ze względu na działanie w nauce i szkolnictwie wyższym, jest publikacja wyników badań // In the scientific and higher education context, the publication of research results was important” [s. 83]. Istotnie, imponujący ilościowy dorobek wydawniczy Autora stanowi efekt jego wieloletnich zainteresowań i pasji życiowych połączonych z prowadzonymi, wnikliwymi badaniami naukowymi. Tak jest również w przypadku recenzowanej pracy, która wszakże – zgodnie z deklaracją Autora – zawiera również fragmenty prac wcześniej opublikowanych, rozproszonych – to lepsze określenie niż „rozstrzelonych // distributed” – w kilku periodykach oraz pozycjach książkowych [por. s. 7]. Już na samym początku należy podkreślić fakt, że formułowane w książce opinie, wnioski i spostrzeżenia wynikają z bogatego doświadczenia Wojciecha J. Cynarskiego (10 dan judo-do ido, 9 dan jujutsu, 8 dan karate, hanshi), wielokrotnych jego podróży realizujących model turystyki sztuk walki oraz aktywności w różnych rolach: działacza, organizatora, popularyzatora, instruktora, o czym dość dokładnie informuje w kolejnych rozważaniach [por. też Gajewski 2010].

Publikacja składa się ze wstępu, dziewięciu rozdziałów i podsumowania. Zawiera ona również dwa indeksy: nazwisk oraz nazw geograficznych.

Rozdział pierwszy zatytułowany „Metodologia badań // Reasearch [!] Methodology” stanowi zarys perspektyw, aspektów i metod badawczych [s. 10-12, 32 adresy bibliograficzne w tym 10 prac Autora]. W rozdziale drugim pt. „Historia i mushashugyo dzisiaj // The past and present of Mushashugyo” zarysowano – szkoda, że tak pobieżnie – dzieje wędrówek odbywanych w celu poznania sztuk walki. Rozdział trzeci „Geografia turystyki sztuk walki // Geography of martial arts tourism” stanowi ciekawe wyodrębnienie i zestawienie azjatyckich oraz europejskich miejsc ważnych dla dziejów i rozwoju dalekowschodnich sztuk walki. Przybierają one postać – analogicznie do listy szczytów w himalaizmie czy alpinizmie – koron: wielkiej i małej. Do „Wielkiej Korony” Autor zalicza siedem miejscowości: Szaolin (Chiny), Tokio, Okinawa, Tsukuba lub Kioto (Japonia), Bangkok (Tajlandia), Tajpej lub Hongkong oraz Seul lub Muju (Korea Południowa). Natomiast w skład „Małej Korony” proponuje on pięć europejskich miast: Amsterdam, Monachium, Paryż, Rzeszów, Wiedeń. W rozdziale czwartym zgodnie z jego tytułem „Typologia uczestników // Typology of participation” przedstawiono różne kategorie turystów sztuk walki oraz uczestników wydarzeń związanych z tą formą podróży. Rozdział piąty zatytułowany „Odmiany turystyki sztuk walki // Varieties of martial arts tourism” stanowi analizę imprez szkoleniowych na przykładach międzynarodowych seminariów organizowanych przez European WingTsun Organisation (EWTO) w Hockenheim oraz letnich obozów Stowarzyszenia Idokan Polska (SIP) w kontekście motywów mobilności związanej z pogłębianiem wiedzy oraz praktyką sztuk walk. Rozdział szósty pt. „Różne kierunki wyjazdów – przykłady i studia przypadków // Trip destinations: examples and case studies” został podzielony na trzy części. W pierwszej Autor przedstawił spostrzeżenia dotyczące jego udziału w konferencjach w 2017 roku w Pradze – XIV Konferencja Europejskiego Stowarzyszenia Socjologii Sportu // European Association for Sociology of Sport Conference oraz w Taekwondowon w Korei Południowej – VI Międzynarodowe Sympozjum Studiów Taekwondo // International Symposium for Taekwondo Studies. Wynikiem przeprowadzonej analizy porównawczej europejskiego i azjatyckiego wydarzenia jest konkluzja o możliwości połączenia motywów stanowiących o turystyce sztuk walki z wyjazdami w ramach turystyki naukowej. W drugiej części tego rozdziału podjęto temat polskiego dziedzictwa w obszarze tradycji militarnych oraz lokalnych przedsięwzięć w popularyzacji wschodnich sztuk walki. Wskazano na takie miejscowości jak: Strzyżów i Rzeszów, Częstochowa, Katowice, Kraków, Przemyśl, Tarnów, Świnoujście, Warszawa, Władysławowo, Wrocław, Giżyck, Strzelce Opolskie, Białystok i Poznań. Układają się one w „prywatny szlak kulturowy” Autora, po którym „oprowadza” on czytelnika, uzasadniając związki każdego z zaproponowanych miejsc z turystyką sztuk walki. Mowa w tej części jest również o tych miejscach polskiego dziedzictwa militarnego, które współcześnie znajdują się poza granicami Polski. Oprócz Lwowa, Kamieńca Podolskiego, Baru, Chocimia – leżących na trasie przywołanej parafialnej wycieczki – w tej grupie miejsc błędnie wymieniony został Otwock [s. 91] (w wersji angielskiej „Otock” [s. 90]) zamiast Oleska z zamkiem Sobieskich. Z kolei trzecia część tego rozdziału dotyczy Sankt Petersburga jako miejsca obrad międzynarodowego kongresu naukowego poświęconego sztukom walki oraz XX Festiwalu Sztuk Walki „Puchar Morza Bałtyckiego” // International Festival of Martial Arts „Baltic Sea Cup”, które odbyły się w 2017 rok, a zorganizowane zostały przez Międzynarodową Federację Sambo. Załącznik do tej części rozdziału stanowi dokumentacja fotograficzna z wycieczki do Ermitażu. Fotografie – jak przekonuje Autor – wskazują „na połączenie turystyki sztuk walki i turystyki naukowej z turystyką kulturową” [s. 106]. Szkoda, że szerzej nie został rozwinięty pomysł z podpisu pod fotografiami 6.22-23: „Tańczące dziewczyny i Herkules są jak Yin i Yang (jap. in-yo) // Dancing girls and Hercules are like Yin and Yang (Jap. in-yo)” [s. 107].

W siódmym rozdziale pt. „Powiązania z turystyką sportową [!] // Martial arts tourism and sports tourism” czytelnik odnajdzie próbę określenia relacji pomiędzy turystyką sztuk walki a turystyką sportową. Również w tym przypadku Autor odwołuje się do konkretnych wypraw, wskazując na przyjmowane w nich różne role, m.in. zawodnika, trenera-szkoleniowca, kibica, uczestnika konferencji naukowej. Z kolei w ósmym rozdziale zatytułowanym „Studia sztuk walki a turystyka naukowa // Martial arts studies and science tourism” wyodrębniona została turystyka naukowa i w jej ramach aktywność związana z poznawaniem, studiowaniem i praktyczną nauką sztuk walk oraz konfrontacją wyników badań własnych w trakcie wydarzeń o charakterze naukowym. W tej części rozważań autor zasygnalizował ciekawy metafizyczny międzykulturowy – czy nawet międzyreligijny – wątek, niestety nie dość rozwinięty: „Gdy droga wojownika zgodna jest z Drogą Niebios, siła ma służyć ochronie życia i przeciwstawianiu się złu [Gradek 2014: 221]. Ten moralny wymiar drogi wo­jownika uzupełnia nakaz dążenia do prawdy, co zgod­ne jest z sensem uprawiania nauki. Łącznie powoduje to dominację dążenia do celów autokreacyjnych według paradygmatu szeroko rozumianego perfekcjonizmu // When the Warrior’s Way is in line with the Way of Heaven, the power is directed to protect life and to fight evil [Gradek 2014: 221]. This moral dimension of the Warrior’s Way complements the quest for the truth, which is consistent with the significance of do­ing science. Together, this leads to the domination of the pursuit of self-reliance according to the paradigm of per­fectionism as it is broadly understood” [s. 129-130]. W tej części recenzowanej pracy analiza została przeprowadzona na przykładzie międzynarodowej konferencji w Osace, zorganizowanej w 2017 roku przez Japa­nese Academy of Budo (JAB) oraz International Martial Arts and Combat Sports Scientific Society (IMACSSS). Opis tego wydarzenia posłużył również do wykazania wpływu turystyki sztuk walki w procesie obserwowanej instytucjonalizacji dziedziny nauki dotyczącej tychże sztuk.

Ostatni, dziewiąty bardzo ciekawy rozdział pt. „Rzeszów jako destynacja turystyki sztuk walki // Rzeszów as a destination in martial arts tourism” poświęcony został stolicy Podkarpacia. Autor przedstawił argumenty przemawiające za uwzględnieniem tego miasta na mapie turystyki sztuk walki jako „centrum studiów i badań sztuk walki, sportów walki i systemów pokrewnych (ogólnie – fighting arts)”. Po pierwsze, uprawiane są w nim od wielu lat judo karate (style Kyokushin Shotokan). Po drugie, w Rzeszowie działają dwa wyspecjalizowane towarzystwa naukowe: Stowarzysze­nie Idokan Polska (SIP) // Idokan Poland Associa­tion (IPA) i Mię­dzynarodowe Towarzystwo Naukowe Sportów Walki i Sztuk Walki // International Martial Arts and Combat Sports Scientific Society (IMACSSS) oraz wydawany jest „Ido Movement for Culture. Journal of Martial Arts Anthropology” jeden „z najlepszych na świecie wyspecjalizowanych periody­ków naukowych // one of the world’s best specialized scientific journals” [s. 149]. Po trzecie, miasto gości zarówno polskich, jak i zagranicznych badaczy i sympatyków sztuk walki przy okazji organizowanych w nim kongresów, konferencji, gal i warsztatów. Wreszcie po czwarte, promowane są tutaj również polskie tradycje sztuki militarnej (szabla bojowa).

Zasadnicza struktura pracy nie budzi zastrzeżeń, jednakże w jej realizacji widać kilka braków i usterek, do których zaliczyć należy polski tytuł siódmego rozdziału i pozostawione w domyśle powiązania z turystyką sportową – turystyki sztuk walki, co zostało oddane w równoległej wersji angielskiej. Brakuje też informacji o transkrypcji nazwisk, nazw i terminów japońskich, chińskich i koreańskich. Atutem pracy jest oprawa graficzna i wykorzystanie – również do analiz – zasobów fotograficznych, warto było przygotować również spis fotografii i rycin na końcu książki. Wobec licznie stosowanych skrótów – rozwijanych niekonsekwentnie (np. użyty na s. 26 skrót EWTO – European WingTsun Organisation, rozwinięty został dopiero na s. 61; odpowiednio GM s. 26 – Grand Master s. 35) – na początku monografii powinien zostać umieszczony ich spis wraz z rozwinięciami.

Płynnej lekturze nie sprzyjają zastosowane we wszystkich rozdziałach słowa kluczowe // key words oraz – oprócz pierwszego rozdziału – streszczenia // abstracts (zawierające w dwóch przypadkach dodatkowo podział na: perspektywę teoretyczną i problem lub perspektywę, problem i cel // The theoretical background and the problem lub The Perspective, The Problem and the Aim, metodologię // The method, wyniki // Results lub The Outcomes, wnioski // Conclusions). Rzecz jasna w głównej mierze stanowią one integralną część wykorzystanych już opublikowanych artykułów. W pracy monograficznej niezrozumiałą strategią jest również przywoływanie bibliografii // References na końcu każdej części (w szóstym rozdziale jego fragmenty rozdzielają trzy odrębne dla każdej części zestawienia bibliograficzne; w ósmym rozdziale natomiast dwa) w tym także Wstępu. W sumie zestawiono zatem 398 pozycji, z czego 197 to prace, których Wojciech J. Cynarski jest autorem lub współautorem. Uwaga ta dotyczy również wykazu źródeł // Sources w kilku rozdziałach. Wobec zastosowanego tzw. harvardzkiego stylu cytowania (Harvard referencing style) wystarczającym było umieszczenie cytowanych prac w końcowym zestawieniu, co pozwoliłoby uniknąć powtórzeń pełnych opisów bibliograficznych oraz podwójnych zestawień tych samych prac w kolumnie polsko- i anglojęzycznej.

Mankamentem, nad którym nie sposób przejść obojętnie, jest warstwa językowa recenzowanej pracy. Ponieważ wykorzystane fragmenty opublikowane były wcześniej w języku angielskim, można przypuszczać, że polska wersja to zasadniczo ich tłumaczenie. Niestety w wielu miejscach czytelnik odnosi wrażenie dosłownego lub wręcz mechanicznego przekładu, na co wskazują konstrukcje zdań, powtórzenia pewnych słów lub fraz. Z wielu zauważonych tego typu i/lub stylistycznych usterek podaję przykłady: „Jest to zwłaszcza powiązanie studiów sztuk walki z ich praktyką na wysokim poziomie // They constitute a link between martial arts studies and high level practice” [s. 51]; „Dużo czasu spędziłem w podróżach, wyjeżdżając dla nauki własnej i dla nauczania innych // I spent a lot of time travelling for my own studies and to teach others” [s. 152-153].

W wielu miejscach w polskojęzycznej kolumnie pozostawiono zresztą angielskie słowa i zwroty, np. „access: Sept. 2020” – zamiast „dostęp: IX 2020” [s. 47; także s. 137], „photo 8.5” – zamiast „fot. 8.5” [s. 133], niepotrzebne „[in German]” [s. 55-58, 157], „[in French]” [s. 31, 150], a nawet „[in Polish]” [s. 9, 100, 149]. Nie brak też niekonsekwencji, pomyłek typograficznych (dotyczy to zapisu kursywą i antykwą, użycia polskiej postaci cudzysłowu) oraz językowych, m.in.: „podróży dla studiów sztuk walki” („journeys for martial arts studies”) – raczej „podróży w celu studiowania sztuk walki” [s. 7, passim], „Autor bywał tam wielokrotnie dla celów naukowych (…)” – raczej „Autor bywał tam wielokrotnie w celach naukowych” lub „(…), aby prowadzić badania naukowe” [s. 127], zamiast „uprzejmość (…) // courtesy by (…)” – raczej „dzięki uprzejmości (…)” [s. 67, passim], „Występują to bowiem…” [s. 10], „Oryginalne jujutsu nadal jest uprawiane, czyli jako samurajska sztuka walki” [s. 115], „coraz trudniej odnieść znaczący wynik” – powinno być „coraz trudniej odnieść znaczący sukces” lub „coraz trudniej osiągnąć znaczący wynik” [s. 118]. Niezrozumiałe jest używanie cudzysłowu w odniesieniu do m.in. turystyki sztuk walki [s. 7, passim] czy łososia teriyaki [s. 131]. Humorystycznego efektu przy opisie ryc. 7.1. „Dr Błach jako dyrektor sportowy podczas MŚ ‘2016” [s. 117] można było uniknąć, precyzując „Identyfikator dr. Błacha – dyrektora sportowego podczas MŚ ‘2016”. Również w angielskim tekście zdarzają się pomyłki w pisowni, np. w tytule pierwszego rozdziału reasearch – powinno być research [s. 5, 10], zamiast pilgrimges – powinno być pilgrimages [s. 33], zamiast condombl – powinno być Condomblé [s. 33] – mimo błędu w opisie elektronicznym tej publikacji w czasopiśmie „Anthropology News” zapisano poprawnie, „roleas” – „roles” [s. 51], zamiast „travellingfor” – powinno być „travelling for” [s. 153]. Na s. 30 błędnie zacytowano i przetłumaczono fragment ze strony internetowej „The National Thailand”, w efekcie czego niezrozumiała jest informacja o najpopularniejszych tajlandzkich studentach Muay Thai „w poniedziałek”.

Zauważono również usterki w opisach bibliograficznych, np. Miller L.E. (2008) powinno być: 2006 oraz w tytule „Anthropology  News” – nie zaś „New” [s. 33], „eass”, powinno być „EASS” [s. 129], tytuł pracy Maika Albrechta i Franka Rudolpha brzmi: Wu: Ein Deutscher bei den Meistern in China [s. 31]. W kilku przypadkach podane są: ISBN [s. 31, 46-47, 149-150] i ISSN [s. 32-33] cytowanych pozycji.

Wbrew deklaracji we Wstępie // Preface narracja pierwszoosobowa pojawia się w kilku miejscach nie tylko w Podsumowaniu // Conclusions [s. 8, 94-98]. Taki stan rzeczy z jednej strony można potraktować jako niekonsekwencję, z drugiej jednak istotnie wiele fragmentów w pracy to osobiste wspomnienia, spostrzeżenia niekiedy reporterskie zapisy, wpisujące się w dominującą perspektywę autoetnografii [por. Kacperczyk 2014].

Brak spójności oczekiwanej wobec monografii oraz (d)opracowania materiałów – za takie należy uznać m.in. fragment: „Jednak wybrana część prac przedstawionych w Taekwondowon/Muju będzie prawdopodobnie opubli­kowana (pełne teksty, jako artykuły) w «Acta Taekwondo et Martialis Artium», periodyk IATR. EASS natomiast nie dało podobnej możliwości wszystkim uczestnikom // However, se­lected parts of papers presented in Taekwondowon/Muju will be probably published (in full ) in the «Acta Taek­wondo et Martialis Artium», Journal of IATR. Whereas EASS does not provide similar opportunities for all par­ticipants” [s. 82; podkr. P.P.; por. Cynarski, Johnson 2017] – wynika zapewne z obiektywnych względów czasowych i finansowych – niestety ujawniających się we współczesnych badaniach naukowych. Zapoznanie się z recenzowaną pracą prowadzi do sformułowania postulatu zwiększenia środków finansowych na tak znaczące publikacje naukowe. W tym przypadku – jak zauważa Autor – „Jest to prawdopodobnie pierwsza taka książka w skali globalnej poświęcona fenomenowi «turystyki sztuk walki»” [s. 7; por. s. 154; podkr. P.P.]. Druga recenzja wydawnicza – oprócz tej czytanej zapewne jedynie w języku angielskim – pozwoliłaby wyeliminować mankamenty językowe i redakcyjne na etapie ostatniej korekty przed drukiem i upowszechnieniem w formie elektronicznej. Tymczasem czytelnik znający jedynie język polski znajduje się w gorszej sytuacji niż ten ze znajomością języka angielskiego. Dla tego ostatniego zaś znacząca część materiału dostępna już była w opublikowanych artykułach w języku Shakespeare’a, zatem pozostaje filozoficzne pytanie o cel polsko-angielskiego przedsięwzięcia.

Praca Turystyka sztuk walki. Perspektywa społeczno-kulturowa // Tourism of Martial Arts. Social-cultural Perspective pozostawia niedosyt. Zaciekawiony czytelnik może go zaspokoić lekturą szczegółowych prac Autora Sztuki walki budō w kulturze Zachodu [Cynarski 2000] i/lub – jak w przypadku piszącego te słowa – dalszymi dociekaniami zasygnalizowanych wątków. Zaliczyć do nich należy konkluzję o charakterze narodowym Polaków i Rosjan oraz ich waleczności w sportach walki np. jujutsu sportowego w kontekście badań nad ludzkim DNA zlokalizowanym na chromosomie Y. Jaka jest korelacja pomiędzy występowaniem genu R1a1 w chromosomie Y a faktyczną ekspresją cechy genetycznej, która może odpowiadać za waleczność?

Pomimo krytycznych uwag, które rodziły się w trakcie lektury publikacji naukowej, być może bardzo subiektywnych – ocenić to mogą czytelnicy tego tekstu i przedmiotowego dzieła – książka wnosi wiele do refleksji nad współczesnymi formami turystyki. Po pierwsze, w obszarze turystyki kulturowej Autorowi udało się nie tylko pokazać, jak niszowa postać podróży odbywanych w różnych kierunkach: Zachód–Wschód, Wschód–Zachód może stać się przedmiotem interdyscyplinarnych badań. Warto też zaznaczyć, że sam Autor jest ich pionierem, co potwierdza choćby zestawienie cytowanych przez niego prac. Kierunki przemieszczania się, o których wspomina i które analizuje Wojciech J. Cynarski, łamią stereotypowe wyobrażenia o jedynie dalekowschodnich peregrynacjach w celu studiowania i praktykowania sztuk walki. Po drugie, sztuki te zostały pokazane jako pretekst do mobilności ujawniający wiele motywacji. To spektrum potrzeb podróżujących pozwoliło udowodnić z bardzo ciekawej, profesjonalnej perspektywy zalety turystyki kulturowej – jako tej zaspokajającej wiele oczekiwań współczesnego człowieka. Po trzecie, książka przybliża i uświadamia czytelnikom polski wkład i udział Polaków we współczesnym fenomenie wschodnich sztuk walk. Znaczenie Rzeszowa podkreślone jego umieszczeniem w koncepcie „Małej Korony” turystyki sztuk walk oraz analizą w ostatnim rozdziale z pewnością przyczyni się do lepszej rozpoznawalności tak w kraju, jak i zagranicą. Drugorzędne dla badacza w pracy naukowej cele promocyjno-marketingowe miasta dla jego włodarzy i decydentów winny stanowić priorytet. Dodatkowa wartość recenzowanej książki to możliwość wykorzystania wniosków, uwag, spostrzeżeń w strategiach planowania rozwoju i promocji Rzeszowa. Praca Wojciecha J. Cynarskiego winna zatem stać się lekturą obowiązkową dla ich autorów, podobnie jak dla podróżujących praktyków i teoretyków sztuk walki.

Literatura:

Cynarski W.J., 2000, Sztuki walki budō w kulturze Zachodu, Rzeszów

Cynarski W.J., Chała J., 2015, Zamki i turnieje: Turystyka pasjonatów kultury militarnej Europy, „Turystyka Kulturowa”, nr 6, s. 21-35

Cynarski W.J., Johnson J.A., 2017, Taekwondo and Korean Martial Arts in the Idokan Poland Association’s Research (1993-2016): A Review, „Acta Taekwondo et Martialis Artium (JIATR)”, Vol. 4, no. 2, pp. 21-28

Gajewski J., 2010, [Rec.] W.J. Cynarski, Spotkania, konflikty, dialogi – analiza wybranych obszarów kultury fizycznej i turystyki kulturowej, „Turystyka Kulturowa”, nr 12, s. 35-37

Kacperczyk A., 2014, Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 10, nr 3, s. 32-74.

Tagi: