Główna :  O nas :  Impressum :  Literatura  :  Dla autorów :  Archiwum :  Publikacje :  Kontakt :  turystykakulturowa.ORG

 

Data wydania 26 czerwca 2017, redaktor prowadzący numeru: Magdalena Banaszkiewicz, Izabela Wyszowska

Numer 3/2017 (maj-czerwiec 2017)

 

Propozycja pobytu turystyczno-kulturowego w Nakle nad Notecią i okolicach

 

Opracowanie: Marcin Gorączko, Andrzej Gorączko

Wycieczka nr 1
Trasa została podzielona na dwa odrębne etapy. W pierwszej części dnia uczestnicy wycieczki zwiedzają Nakło nad Notecią, zapoznając się z najciekawszymi walorami turystyczno-kulturowymi tego miasta. Drugi etap ma na celu przybliżenie szlaków wodnych w rejonie Nakła, przy czym uwzględniono w nim zarówno wariant indywidualnego spływu po Noteci jak również udziału w zorganizowanym rejsie. Nakielski Węzeł Wodny (Noteć, Kanał Bydgoski i Kanał Górnej Noteci) został zdecydowanie mniej spopularyzowany niż nieodległy Bydgoski Węzeł Wodny, co wcale nie oznacza, że jest on pod względem hydrotechnicznym mniej interesujący.

Spacer po Nakle rozpoczyna warto rozpocząć przy Muzeum Ziemi Krajeńskiej [1], którego siedziba mieści się w odrestaurowanym spichrzu z XIX w. przy ul. Pocztowej 14. Ekspozycja stała poświęcona jest dziejom miasta oraz Ziemi Krajeńskiej i zawiera eksponaty od pradziejów do lat II wojny światowej. Prezentowana jest tutaj między innymi bogata kolekcja nakielskich pocztówek, ekspozycja etnograficzna oraz wystawa biograficzna poświęcona Klemensowi Biniakowskiemu - lekkoatlecie, olimpijczykowi i działaczowi sportowemu. Muzealny spichlerz oparty na konstrukcji szachulcowej nie jest jedynym tego typu budynkiem w granicach Nakła. Podobne obiekty, pochodzące zwykle z drugiej połowy XIX stulecia, można spotkać także: przy ul. Pocztowej 13 (obok wspomnianego muzeum), na Placu Marii Konopnickiej 6, przy ul. Powstańców Wielkopolskich (dwa spichrze z których jeden przekształcono w restaurację) oraz przy ul. Władysława Łokietka. W pobliżu nakielskiego muzeum uwagę zwraca manierystyczny budynek poczty [2]. Dalsza trasa spaceru prowadzi przesmykiem między blokami - na sąsiednią ul. Piotra Skargi. Tam, obok gmachu Urzędu Miasta i Gminy Nakła nad Notecią [3], wzniesionego w XIX wieku jako szkoła żeńska w stylu pruskiego manieryzmu, znajduje się kościół św. Stanisława [4]. Zbudowano go w 1895 roku dla gminy protestanckiej, lecz po II wojnie światowej stał się on kościołem katolickim. W 1947 roku wykonano dla niego ołtarze w stylu "art.-deco", a ostatnio zrekonstruowano zniszczone jeszcze w trakcie działań wojennych zakończenie wieży. Odtąd świątynia ta ponownie jest jednym z najbardziej wyróżniających się budynków w panoramie miasta. Na ulicy Skargi w przeszłości wzniesiono gmachy, jako siedziby różnych instytucji (Nadzór Wodny, Nadleśnictwo, Bank Rzeszy), tudzież domy zamieszkałe niegdyś przez miejscowych notabli, co znajduje swoje odzwierciedlenie w tutejszej reprezentacyjnej zabudowie. Dalsza droga wycieczki po opisywanym mieście biegnie ul. Bydgoską, w kierunku wschodnim. Po jej prawej stronie wznosi się m.in. niewielki budynek z klinkierowej cegły, w którym przed II wojną światową mieściła się podstawowa szkoła żydowska (cheder) [5], po prawej zaś - gmach Szkoły Podstawowej nr 2 (pierwotnie szkoła ewangelicka) [6], następnie pojawia się brama wjazdowa do nakielskiej cukrowni (powstała w 1881 roku) [7]. Kolejny odcinek proponowanej trasy zwiedzania miasta przebiega ul. Dworcową na zachód, do budynku dworca [8]. Dworzec nakielski wybudowany został w poł. XIX wieku, podobnie jak linia kolejowa łącząca Bydgoszcz z Berlinem. W związku z likwidacją nakielskiego węzła kolejowego, budynek dworcowy jest niestety obecnie zaniedbany. Dalej szlak biegnie wzdłuż torów kolejowych, a następnie ulicą Krzywoustego obok kamienicy "pod Atlantami" i zabudowań dawnej gazowni, by wkrótce osiągnąć budynek Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Krzywoustego, wybudowanego w 1860 roku jako Kaiserliche Oberschule [9]. Szkoła ta, jedna ze starszych tego typu w kraju, była placówką oświatową o zasadniczym znaczeniu dla całego obszaru objętego współczesnymi granicami powiatu. Kolejny etap spaceru to ul. Gimnazjalna, następnie Al. Mickiewicza. Tutaj, pod numerem 10 znajduje się dawna willa dyrektora nakielskiego gimnazjum [10]. W pobliżu wznosi się także budynek Szpitala Miejskiego (1893) [11], a nieco dalej położony jest Park Sobieskiego (powstał w miejscu dawnego cmentarza ewangelickiego) [12]. Warto podejść pod wieżę parkową, będącą najlepszym w okolicy punktem widokowym. Dalsza trasa biegnie ulicą Bohaterów - do cmentarza parafialnego [13]. Uwagę przyciąga jego położenie na tarasowanych zboczach pradoliny, zwieńczone pięknie posadowioną na izolowanym pagórku (dobry punkt widokowy) kaplicą (tzw. prochownia) z charakterystyczną figurą Chrystusa. Potem ulica Młyńska prowadzi wycieczkę z powrotem na teren miasta. Po drodze wznoszą się zabudowania - są to pozostałości po dawnych młynach Baerwalda [14]. Dalej ścieżka zwiedzania przebiega ul. Sądową, obok niegdysiejszych Zakładów Mięsnych (1912), z których ostała się jedynie "willa weterynarza" [15]. Z kolei nakielski Sąd i prokuratura mieszczą się w budynku dawnych koszar pruskich z pierwszej połowy XIX wieku [16]. Obok zachował się także budynek ujeżdżalni. Co prawda pierwsza wzmianka o istnieniu kościoła św. Wawrzyńca w Nakle pochodzi z 1109 roku ale obecna świątynia pod tym wezwaniem przy ul. Kościelnej [17] została wybudowana dopiero w 1847 r., zaś dzisiejszą formę bazyliki trójwieżowej otrzymała jeszcze później. Kościół ten to budowla klasycystyczna z elementami neobarokowymi. Wewnątrz, na ścianach znajdują się malowidła z życia Jezusa, a witraże w oknach przedstawiają polskich świętych. W pobliżu kościoła założono miejski Park Wolności (dawniej 700-lecia Nakła) [18]. Następny etap szlaku to ul. Dąbrowskiego, która prowadzi do skrzyżowania z ul. Hallera, a ta - na teren dawnego getta. Remonty i przebudowy prowadzone przez tutejszych mieszkańców zatarły charakterystyczną zabudowę tego miejsca. Niemniej jednak, nieopodal wznosi się ciekawy gmach w którym mieściła się Spółdzielnia Oszczędnościowo-Pożyczkowa [19] a potem inne instytucje bankowe. Nieco dalej rozciąga się Plac Zamkowy - wzgórze nad doliną Noteci, na którym niegdyś znajdował się nakielski zamek [20]. Stamtąd proponowana trasa zmierza do rzeki, dokładniej do miejsca, w którym przechodził dawny, drewniany most przez Noteć i gdzie był usytuowany port rzeczny [21]. Po drodze stoi niewielki choć bardzo charakterystyczny budynek mieszkalny z pruskiego muru [22] czyli tzw. "Dom Szypra", pochodzący z lat 30. XIX wieku. Ostatnim etapem zwiedzania miasta jest przejście ulicą gen. Hallera, następnie ul. Podgórną na Rynek. Tutaj spacer po mieście można zakończyć pod Pomnikiem Walki i Męczeństwa lub przy fontannie "Konewiarka" [23]. Proponowane miejsce na obiad to lokal Art Cafe Restauracja & Cafe przy dworcu PKP [24] lub pizzeria Na Rynku [25].
Po obiedzie warto jeszcze odwiedzić Przystań Powiat Nakielski znajdującą się przy ulicy Noteckiej [26]. Już sama nazwa wskazuje, że mamy do czynienia ze sztandarową inwestycją zrealizowaną przez tutejsze władze samorządowe. Z przystani organizowane są na rejsy zarówno po Noteci jak i Kanale Bydgoskim. Dotychczas odbywały się one nieregularnie, w ściśle określone dni roku. Dlatego też, dopóki nie zwiększy się ich częstotliwość (co wydaje się koniecznością jeśli przystań ma spełniać swoje zadanie jako obiekt promujący powiat i miasto), należy wcześniej zapoznać się z terminami rejsów oraz najprawdopodobniej zarezerwować miejsce na statku. Jak dotąd rejsy spacerowe statkiem szkolnym "Władysław Łokietek" odbywały się na trasach: między śluzami Nakło Zachód i Nakło Wschód (1 godz.), ze śluzowaniem na śluzie Nakło Wschód (1,5 godz.) oraz na odcinku Nakło - Gromadno - Nakło (5 godz.). Inne trasy takie jak Nakło-Bydgoszcz (5 godz.) a zwłaszcza Nakło - Osiek nad Wisła - Nakło (8 godz.) czasowo i logistycznie nie mieszczą się w zakresie zaplanowanej popołudniowej atrakcji, w przypadku której punktem startowym i końcowym jest nakielska przystań. W 2017 roku rejsy na krótkim dystansie (pomiędzy śluzami) będą się odbywały w godzinach popołudniowych - dwa dni w czerwcu i lipcu oraz w jednym dniu lipcowym, sierpniowym i wrześniowym. Alternatywą dla zdecydowanie zbyt rzadko organizowanych rejsów jest możliwość skorzystania ze sprzętu wodnego będącego na wyposażeniu przystani (na chwilę obecną 31 kajaków dwuosobowych, 8 kajaków jednoosobowych i 3 rowery wodne). Szczególnie polecany jest indywidualny spływ Notecią od Rynarzewa do Nakła, przez Chobielin Młyn, z możliwością prześluzowania na śluzie Nakło Wschód i śluzie Józefinki na Kanale Bydgoskim w Występie. Po powrocie do Nakła, pozostając przy tematyce wodnej, warto się zrelaksować korzystając z krytej Pływalni Naquarius (basen sportowy, basen rekreacyjny, zjeżdżalnia, sauna, jacuzzi) przy ul. Kazimierza Wielkiego [27], która jest czynna codziennie do godz. 22.00.

Wycieczka nr 2 
Głównym celem zaplanowanej trasy jest miasto Szubin, jednak ma ona charakter objazdowy uwzględniając również atrakcyjne miejsca występujące na obszarze pomiędzy Nakłem a Szubinem, którego osią jest Dolina Noteci.

Proponowana wycieczka objazdowa rozpoczyna się w Nakle obok dworca PKS, skąd jej trasa prowadzi ul. Nową, obok aktualnie restaurowanego budynku starej gorzelni. Po osiągnięciu północnej części obwodnicy Nakła, dalsza droga wiedzie na wschód. Z kolei po przejechaniu 2 km, przed mostem na nieczynnej obecnie linii kolejowej Nakło - Więcbork należy skręcić w lewo, w kierunku widniejących na pagórku budynków browaru "Krajan" w Trzeciewnicy. Produkuje się tu piwa regionalne wzorowane na piwach irlandzkich. Grupy zorganizowane mogą zwiedzać browar, po uprzednim uzgodnieniu wizyty. Następnie szlak wycieczki prowadzi szosą w kierunku Bydgoszczy. Szosa ta przekracza rozległą dolinę, w obniżeniu której nad Strugą Śleską znajduje się restauracja "Gęsia Dolina". Nazwa lokalu określa jego specjalność. Po przebyciu 5 km od Trzeciewnicy, następnym punktem na mapie jest Ślesin, gdzie godne uwagi są przede wszystkim dwa obiekty. Są to: zabytkowy kościół z 1779 roku z bogatym barokowym wyposażeniem oraz zajazd Wik specjalizujący się w potrawach z karpia nakielskiego, hodowanego w pobliskich stawach, w dolinie Noteci. Wieś Ślesin, wraz ze wspomnianymi stawami wchodzi do dziś w skład "Fundacji Potulickich" należącej do lubelskiego KUL. W odległości 2 km za Ślesinem znajduje się Minikowo. Mieści się tu Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego oraz Gospodarstwo Doświadczalne Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy. Odbywają się tu Międzynarodowe Targi Rolno-Przemysłowe "AgroTech", a także Targi Turystyczne "Lato na Wsi". Znajdujący się we wsi budynek dworski, wskutek przeróbek i remontów zatracił swoje cechy stylowe. Godnymi uwagi są dwa rezerwaty (Las Minikowski i Rezerwat Hedera) znajdujące się na obszarze Minikowa i udostępnione dzięki ścieżce dydaktycznej. Trasa ścieżki (liczne tablice informacyjne) prowadzi przez tereny włączone do sieci Natura 2000 oraz obok występujących tu pomników przyrody. Z Minikowa dalsza droga wiedzie z powrotem do Ślesina, by w centrum wsi skręcić na południe w kierunku pradoliny. Następnie przekracza Noteć pozostawiając po prawej stawy rybne z największym Stawem Kardynalskim (130 ha) i dociera do wsi Gorzeń, położonej na południowym brzegu pradoliny. Dalej szosa Bydgoszcz -- Nakło biegnie w stronę Potulic. Potulice były siedzibą rodu Potulickich herbu Grzymała już od XVI wieku. Kazimierz Potulicki, wybudował tu pałac w stylu angielskiego neogotyku oraz urządził wspaniały, rozległy park krajobrazowy w jego otoczeniu. Projektantami pałacu i pozostałych budowli na terenie majątku byli bracia Marconi. Rezydencja ta należała do największych tego typu budowli w Wielkim Księstwie Poznańskim. Składała się z: dwupiętrowego budynku głównego z tarasem nad głównym wejściem, wspartym czterema kolumnami oraz jednopiętrowego skrzydła wschodniego, załamanego pod kątem prostym, a także kwadratowej wieży umieszczonej w narożniku drugiej części budynku. Od strony elewacji północnej znajdował się dziedziniec wewnętrzny, natomiast od strony południowej - frontowej - rozciągał się 60 hektarowy park. Środkową część budynku głównego zaakcentowano wyróżniającymi się trzema wielkimi oknami. Elewację pałacu pokrywało boniowanie tworzące charakterystyczne rysy renesansu florenckiego. Charakter gotycki nadawały pałacowi blanki zwieńczające budynek oraz ośmioboczne wieżyczki akcentujące główne części gmachu. Niestety, w wyniku powojennej przebudowy pałac zatracił większość wyróżniających go cech architektonicznych. Obecnie pełni funkcje mieszkaniowe. Park z XIX wieku, utrzymany był w stylu krajobrazowego parku angielskiego. W czasie II wojny światowej poważnie ucierpiał drzewostan parku, a cechy parku angielskiego zostały niemal zatarte. Pierwszym etapem jego zniszczenia była budowa na terenie majątku Potulickich hitlerowskiego obozu zbiorczego, a potem obozu pracy. Drewniany budulec pozyskiwano z okolicznego parku. Dalsza wycinkę drzew prowadzono już po wojnie, w okresie budowy potulickiego osiedla mieszkaniowego. W efekcie obecna powierzchnia parku liczy niespełna 15 ha. Rosną w nim stare kasztanowce, lipy, dęby i graby, a wśród nich 7 pomników przyrody: 2 dęby szypułkowe, dąb czerwony, 2 buki zwyczajne, robinia grochodrzew oraz klon zwyczajny. Podczas okupacji mieścił się w Potulicach niemiecki obóz przesiedleńczy i pracy Lebrechtsdorf, jako podobóz Stutthofu. Był to obóz zbiorczy dla polskich rodzin wysiedlanych z Pomorza, a następnie kierowanych na teren Generalnego Gubernatorstwa, ocenia się, że na terenie obozu przebywało około 25 tys. osób. W niedalekim lesie znajduje się cmentarz ofiar i pamiątkowy pomnik. Z kolei po zakończeniu wojny utworzono tu Centralny Obóz Pracy. Jego więźniami w 90% byli Niemcy, następnie Polacy, osadzani za powiązania z podziemiem niepodległościowym oraz za przynależność do niemieckiej grupy narodowościowej. Dużą liczbę osób uwięzionych stanowiły kobiety z dziećmi i osoby starsze. Szacuje się, że przez obóz ten przewinęło się ok. 35 tys. ludzi. Historię obu obozów przedstawia wspólna Izba Pamięci. Z Potulic trasa zwiedzania biegnie na południe - po 3 km dociera do wsi Brzózki. Jest to położona nad Notecią wieś tematyczna. Odbywają się tu plenerowe warsztaty i prezentacje rzeźbiarskie - rzeźby w drewnie i w glinie. Wielokolorowe murale zdobiące budynki gospodarskie oraz liczne rzeźby w drewnie są wizytówką miejscowości. We wsi znajduje się uporządkowany cmentarz ewangelicki z tablicą informacyjną dotyczącą historii Brzózek. Kolejnym punktem na szlaku jest wieś Tur. Tam, na brzegu Noteci ulokowany jest Veni S.A. Zakład Produkcyjny Huta Szkła, produkujący opakowania szklane. W ramach Ekomuzeum Doliny Noteci zakład prezentuje ekspozycję "Szklany Tur". Istnieje też możliwość uzgodnienia zwiedzenia zakładu. Dalsza droga prowadzi, poprzez wieś Olek do Zamościa. (nie należy oczywiście tej wsi mylić z miastem w województwie lubelskim, sławnym m.in. z renesansowych budowli). Podczas Powstania Wielkopolskiego (1918/19) Polacy zdobyli tu niemiecki pociąg pancerny, co zaważyło o sukcesie powstańców na Pałukach. Fakt ten upamiętniono stosownym pomnikiem. Następnie trasa wycieczki przekracza nieczynną już linię kolejową Bydgoszcz - Kcynia i dociera do DK nr 5, która wiedzie do Rynarzewa. Jest to dawne miasto, które przywilej lokacyjny uzyskało od Władysława Łokietka w 1299 roku. Pomimo stosunkowo bogatej historii, od 1934 roku Rynarzewo ma status miejscowości wiejskiej. Za Rynarzewem w odległości 8 km leży Szubin. Aby tam dotrzeć, najlepiej opuścić DK nr 5 na skrzyżowaniu z trasą do Łabiszyna i ul. Łabiszyńską wjechać do miasta. W Szubinie, na rogu ulic Szkolnej i Kilińskiego mieści się tzw. Dom Polski, siedziba Muzeum Ziemi Szubińskiej z ciekawymi wystawami archeologicznymi, historycznymi i etnograficznymi. Placówka ta stanowi najważniejszą instytucję w tej części powiatu, przyczyniającą się do ochrony i promocji regionalnego dziedzictwa kulturowego. Będąc w Szubinie warto odwiedzić pozostałości starościńskiego zamku z XIV wieku (makieta przedstawiająca przypuszczalny kształt zamku znajduje się w w/w muzeum), które można zobaczyć jadąc z Rynku, ul Młyńską, przez mostek na Białej Strudze. Budowla została usytuowana na niewielkim, trudno dostępnym wzniesieniu położonym wśród bagien rozciągających się w dolinie rzeki Gąsawki. Jedyna droga do zamku wiodła sztucznie usypaną przez podmokłości groblą. Zamek zbudowany został na planie regularnego czworoboku o wymiarach 42x42m., z gotyckiej cegły, na fundamencie z granitowych głazów. Jest on typowym przykładem zamku nizinnego. Na otoczonym murem obwodowym dziedzińcu znajdował się murowany budynek mieszkalny. Zamek szubiński został wzniesiony przez najznaczniejszego przedstawiciela rodu Pałuków - Sędziwoja Pałukę z Szubina, starostę bydgoskiego, wielkopolskiego oraz krakowskiego, wojewodę kaliskiego i jednego z regentów Królestwa Polskiego. On to założył samo miasto, jak również wybudował najstarszą świątynię w mieście jaką jest Kościół św. Marcina (odbudowaną w XIX wieku). Pod względem architektonicznym znacznie jednak ciekawszy wydaje się neogotycki Kościół św. Andrzeja Boboli znajdujący się przy ul. Ogrody. Jego główny ołtarz pochodzi z XV wieku, a przeniesiony tam został z kościoła św. Marcina. Ostatnim punktem proponowanego pobytu w Szubinie jest teren dawnych obozów jenieckich dla aliantów, jakie funkcjonowały przy ul. Kcyńskiej w okresie II wojny światowej. Przewinęło się przez nie około 20 tysięcy jeńców różnych narodowości: najpierw Polaków po klęsce wojny obronnej 1939 roku, następnie Francuzów po kapitulacji Francji (Oflag XXI B), Brytyjczyków po porażce wojsk ekspedycyjnych pod Dunkierką (Stalag XXI B). W ostatnich dwóch latach wojny w obozie jenieckim (Oflag 64 Altburgund) obok żołnierzy angielskich przebywali oficerowie - lotnicy sił alianckich: Anglicy, Amerykanie, Australijczycy i inni, a w jej końcowej fazie również jeńcy radzieccy. To w Szubinie przetrzymywano siostrzeńca gen. G. Marshalla, kuzyna W. Churchilla i zięcia gen. G. Pattona. Znaczna część budynków obozowych zachowała się do dziś. W największych mieści się Zakład Poprawczy Młodzieżowy Ośrodek Adaptacji Społecznej, inne zostały zaadaptowane na budynki mieszkalne lub magazynowe. Przetrwała również obozowa kaplica (obecnie kościół św. Anny). Martyrologię jeńców szubińskiego obozu upamiętnia pomnik postawiony obok dawnej bramy głównej obozu. Z terenem obozu sąsiaduje Park Miejski w Szubinie. Po jego zwiedzeniu istnieje możliwość udania się na późny obiad na ul. Browarną, gdzie w budynku dawnego browaru urządzony został pensjonat-restauracja (Pensjonat Stary Browar). Z Szubina szlak wycieczki wiedzie na północ, na Nakło, mija Godzimierz i skrzyżowanie na Tur w Samoklęskach Małych, by po około 10 km dotrzeć do Samoklęsk Dużych. Znajdujący się tu odrestaurowany późnoklasycystyczny zespół pałacowy z II poł. XIX wieku stanowi własność prywatną, znajdującą się w obrębie dużego gospodarstwa rolnego, co uniemożliwia jego zwiedzanie. A jednak warto się tutaj zatrzymać nawet na dłuższą chwilę, aby przez ażurowe na ogół ogrodzenie przyjrzeć się malowniczemu i dobrze utrzymanemu parkowi krajobrazowemu, a poza okresem wegetacyjnym - zwartej ale i okazałej bryle rezydencji. Z Samoklęsk Dużych boczna droga biegnąca na zachód doprowadza po 3 km do miejscowości Niedźwiady, w której dzięki staraniom Pałucko-Pomorskiego Stowarzyszenia Astronomiczno-Ekologicznego działa amatorskie obserwatorium astronomiczne. Wizyta w nim powinna być wcześniej uzgodniona z gospodarzem terenu, poprzez dane kontaktowe znajdujące się na stronie internetowej stowarzyszenia. Na miejscu znajduje się wydzielone miejsce do biwakowania i parkowania, przy którym umieszczono plansze edukacyjne poświęcone astronomii. Celem obserwatorium w Niedźwiadach jest popularyzacja astronomii poprzez prelekcje, pokazy multimedialne oraz przede wszystkim pokazy nieba. I właśnie ta ostatnia opcja jest rekomendowana na wieczorną część dnia. Proponowaną na ten dzień wycieczkę kończy powrót do stolicy powiatu nakielskiego na kolację. Przed dotarciem do tego miasta, zjeżdżając prawie stromą serpentyną z wysoczyzny na nisko położone tereny wsi Paterek, można podziwiać rozległą stąd panoramę Nakła.

Wycieczka nr 3. 
Jej celem jest zapoznanie jej uczestników z walorami turystyczno-kulturowymi Kcyni i jej okolic, choć nie tylko, biorąc pod uwagę jej objazdowy charakter i konieczność dojazdu z Nakła nad Notecią.

Z Nakła nad Notecią do pobliskiego Paterka prowadzi DW nr 241 W 1939 roku miejscowość ta stała się miejscem największej, obok Łobżenicy, zbrodni ludobójstwa na obszarze dawnego powiatu wyrzyskiego, dokonanej przez członków nakielskiego Selbstschutzu, w ramach tzw. Intelligenzaktion. W pobliskiej żwirowni zamordowano wówczas ponad 200 osób, co upamiętnia pomnik znajdujący się w miejscu kaźni. Wcześniej, w 1919 roku, podczas powstania wielkopolskiego, na terenie Paterka stoczono kilka potyczek, co dokumentuje pomnik na Rondzie Powstańców Wielkopolskich, wykonany w latach 70. XX wieku. Współcześnie jednak Paterek jest najbardziej znany z utworzonego tu w 2011 roku Muzeum Komunikacji, znajdującego się na osiedlu domków jednorodzinnych przy DW nr 246. Jest to prywatna kolekcja autobusów, w której skład wchodzi 30 pojazdów kursujących w latach 70- 90. XX wieku w Polsce, ale również stare fotografie, historie bydgoskiej i nakielskiej komunikacji, stroje kierowców, stare bilety itp. Muzeum jest obecnie w fazie organizacji, dlatego nie wszystkie eksponaty mogą być udostępnione zwiedzającym. Zwiedzanie możliwe jest po wcześniejszym umówieniu telefonicznym. Również w ten sposób można wynająć wraz z kierowcą, jeden z odrestaurowanych autobusów miejskich, takich jak Jelcz 043 i Jelcz 706 RTO (czyli popularne "ogórki") oraz Jelcz PR 110 i Jelcz M11 ("berliety"). W przypadku proponowanej wycieczki, ten właśnie wariant jest rekomendowany, ponieważ daje możliwość podróżowania pojazdem retro, co samo w sobie stanowi niepowtarzalną atrakcję. Niezależnie od wybranego ostatecznie środka lokomocji, DW nr 241 prowadzi dalej z Paterka do Kcyni, przez sam środek dużego kompleksu leśnego stanowiącego obręb Nadleśnictwa w Szubinie. Można od razu zdecydować się na dojazd do samego miasta. Warto jednak wybrać okrężną drogę przez miejscowości, w których zachowały się do dziś pałace i dwory. Większość z nich będzie można oglądać jedynie z pewnej odległości, ale to wystarczy, by przekonać się, jak wiele wznoszono tu niegdyś, rezydencji szlachecko - ziemiańskich. Można wręcz odnieść wrażenie, że w okolicach Kcyni, w XIX wieku, występowała pod w tym względem swego rodzaju rywalizacja. Oczywiście odwiedzenie wszystkich wyszczególnionych obiektów tego typu, w czasie wycieczki byłoby zbyt nużące. Zakłada się, że jej uczestnicy dokonają wcześniejszej ich selekcji, w czym może pomóc wykorzystanie ogólnopolskiego portalu internetowego www.polskiezabytki.pl (dokładna lokalizacja obiektów, ich historia, cechy architektoniczne, charakterystyka otoczenia, czasem informacje o dostępności). I tak w miejscowości Szczepice (dwór z XIX wieku, którego wnętrze zaadaptowano na mieszkania, z przyległym parkiem o pow. 1,5 ha z bogatym drzewostanem i okazami pomnikowymi) można opuścić główną drogę i udać się do pobliskiego Suchoręcza. We wsi znajduje się późnoklasycystyczny dwór z II poł. XIX wieku. Będący własnością prywatną i pieczołowicie odrestaurowany obiekt jest budowlą parterową, z mieszkalnym poddaszem, nakryty dachem łamanym, z naczółkami i piętrową wystawką oraz portykiem kolumnowym. Dwór otacza zadbany park o powierzchni ponad 3 ha i z licznymi okazami pomnikowymi (m.in. dęby, wiąz, lipy). Kolejnym punktem na trasie jest znajdująca się na terenie gminy Szubin miejscowość Zalesie. Zlokalizowany jest tutaj piękny, eklektyczny pałac z 1875 roku, któremu obecni właściciele z powodzeniem przywracają dawną świetność. Do pałacu przylega rozległy park, na którego drzewostan składa się około 600 starych drzew, z czego 27 okazów to drzewa pomnikowe. Zwiedzanie otoczenia rezydencji jest kwestią dość niejednoznaczną. Z jednej strony znajduje się ona na terenie czynnego gospodarstwa rolnego, o czym informują liczne tabliczki z zakazem wstępu, z drugiej jednak prowadzona jest tutaj działalność agroturystyczna (witryna internetowa Pałacu Jasminum), której motywem wiodącym są warsztaty fotograficzne w przypałacowych plenerach. Warto samodzielnie na miejscu wyjaśnić jak to wygląda naprawdę. Być może nagrodą za wytrwałość będzie atrakcyjny dłuższy pobyt w zadbanym zabytkowym obiekcie. W dalszej części wycieczki, trasa prowadzi na południe, w kierunku Górek Dąbskich. Po drodze mija wieś Królikowo, w której znajduje się pałac (obecnie szkoła podstawowa) i dwór (przerobiony na spichlerz) z XIX wieku. Będąc w Królikowie można podjechać na zachód do wsi Słupy (późnoklasycystyczny pałac należący do ANRSP adaptowany na mieszkania, wraz z parkiem) lub/i na wschód do miejscowości Chraplewo (również późnoklasycystyczny dwór będący własnością prywatną wraz z parkiem i pozostałościami zabudowań folwarcznych). We wsi Górki Dąbskie, na niewielkim wzniesieniu, znajduje się neogotycki pałac z charakterystyczną kwadratową, czterokondygnacyjną wieżą w narożu, otoczony krajobrazowym parkiem z XIX wieku, w którego skład wchodzi staw z wyspą. Cała posesja należy do ANRSP. Następnie szlak zmierza w stronę Kcyni, po drodze przebiegając przez Dziewierzewo (dwór z końca XIX w.) oraz Miastowice (dwór z II poł. XIX wieku) i Żurawią (ruiny dworu z poł. XIX stulecia). Najbardziej charakterystyczna cecha Kcyni widoczna jest już z oddali, bez względu na kierunek, z którego zbliża się do niej przybysz - miasto położone jest na wyraźnie górującym nad okolicą izolowanym wzniesieniu morenowym, jednym z najwyższych na terenie Wielkopolski. W jego najwyższej części znajduje się kcyński rynek i to od niego najlepiej rozpocząć zwiedzanie miasteczka. Wyraźnie dominującym elementem zabudowy otaczającej rynek jest pokarmelicki zespół klasztorny z parafialnym Kościołem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wzniesiony w latach 1778-1780, z dwiema okazałymi wieżami od frontu. Najcenniejszym zabytkiem ruchomym świątyni jest figura Cudownego Pana Jezusa Kcyńskiego z 1500 roku, przedmiot kultu w ramach Sanktuarium Krzyża Świętego w Kcyni, znajdującego się na liście sanktuariów diecezji bydgoskiej. W skład zespołu wchodzi również kalwaria w postaci przyległego do kościoła krużganku ozdobionego trzema mniejszymi wieżami. Jego wewnętrzne ściany zdobią malowidła przedstawiające sceny drogi krzyżowej. Starszą świątynią jest pochodzący z 1631 roku Kościół św. Michała Archanioła przy ul.Farnej. Lokalne warunki fizjograficzne spowodowały, że Kcynia cechuje się specyficznym układem ulic, z których jedne opasują wzniesienie, na którym rozwinęła się najstarsza część miasta, inne zaś zwykle o dość dużych spadkach, zapewniają połączenie z rynkiem. Przy ul. Libelta znajduje się późnoklasycystyczny dwór z I poł. XIX wieku, tzw. wójtostwo. Jest on obecnie siedzibą Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury im. Klary Prillowej oraz Miejsko-Gminnych Bibliotek Publicznych. Patronką placówki jest artystka-rzeźbiarka i kustosz ludowej kultury pałuckiej. Z kolei przy ul. Podgórnej stoi ośmiokątna wieża ciśnień, zbudowana w 1915 roku z czerwonej cegły. Niestety, nie jest ona udostępniona do zwiedzania, a szkoda. Obiekt ten, to mimo wszystko interesujący zabytek techniki, a dodatkowo doskonały punkt widokowy na miasto i jego okolice. Przy ulicy Poznańskiej 20 zlokalizowany jest niewielki, ale bardzo charakterystyczny budynek mieszkalny. Jest to dawna willa "Margowo" należąca kiedyś do prof. Jana Czochralskiego, chemika światowej sławy, wynalazcy metody otrzymywania monokryształów i z tego powodu nazywanego ojcem współczesnej rewolucji elektronicznej. Obiektów związanych z biografią tego najbardziej znanego mieszkańca Kcyni jest znacznie więcej (dom rodzinny na obecnym Placu Prof. Jana Czochralskiego, dawna fabryczka artykułów chemicznych przy ul. Poznańskiej 43 oraz miejsce spoczynku na Cmentarzu Starym). Kilka lat temu powstała koncepcja zorganizowania w niszczejącym budynku dworca kolejowego w Kcyni, muzeum poświęconego prof. Chochralskiemu, a także ziemi kcyńskiej i Pałukom. Miejmy nadzieję, że pomysł ten uda się zrealizować. Z pewnością taka placówka znacznie uatrakcyjniłaby pobyt turystyczny na terenie miasta. Mimo iż miejscowa baza gastronomiczna nie jest zbyt dobrze rozwinięta (przeważają niewielkie lokale oferujące potrawy typu fast food), warto jednak odwiedzić jedną z wielu lodziarni-kawiarni znajdujących się przy rynku. Z Kcyni proponowana trasa zwiedzania prowadzi do pobliskiego Grocholina gdzie znajduje się rozległy i bardzo ciekawy zespół pałacowo-parkowy. W jego skład wchodzi dwór obronny z przełomu XVI i XVII wieku będący rzadkim przykładem budownictwa obronno - mieszkalnego w Polsce północnej oraz późnoklasycystyczny piętrowy pałac z I poł. XIX wieku. Budynki otacza rozległy (10 ha) park krajobrazowy z zespołem trzech stawów oraz zróżnicowanym wiekowo i gatunkowo drzewostanem. Właścicielem całego terenu jest Gospodarstwo Rolne "Grocholin", co powoduje pewne ograniczenia w jego dostępności (wydzielona strefa ogólnodostępna w rejonie budynków). Kolejnym punktem wycieczki jest nieodległy Rozpętek. We wsi zlokalizowany jest pałac wzniesiony w 1870 roku, w stylu eklektycznym, z elementami późno klasycystycznymi oraz z charakterystyczną czworoboczną wieżą. Zabytek będący własnością prywatną nie jest użytkowany, a otaczający go zadbany park krajobrazowy nie jest ogrodzony. Po wizycie w Rozpętku, dalsza trasa zmierza już w stronę Nakła, z możliwością krótkich postojów w mijanych po drodze miejscowościach. We wsi Chwaliszewo znajduje się jedna z najlepiej odrestaurowanych rezydencji w powiecie nakielskim - dwór z I poł. XIX wieku. Niestety, można go obejrzeć jedynie od strony głównej bramy, ponieważ jest otoczony murowanym ogrodzeniem. Następne punkty na mapie to: Sierniki (dwór z II poł. XIX wieku, niszczejąca własność prywatna) oraz Iwno (niszczejący pałac z II poł. XIX wieku stanowiący własność gminy). Zanim pojawi się gęsto pocięty rowami melioracyjnymi obszar Doliny Noteci, warto skręcić na chwilę w stronę wsi Weronika, założonej w okresie II wojny światowej przez uchodźców z Hamburga, będącego w tym czasie obiektem ciężkich nalotów alianckich bombowców. Do dziś na terenie miejscowości zachowało się wiele charakterystycznych dla zachodnioniemieckich landów szachulcowych domów z podcieniami. Być może okazywane przez przyjezdnych zainteresowanie niewątpliwie rzadko spotykaną zabudową miejscowości oraz jej ciekawą historią, skłonią w przyszłości jej mieszkańców do stworzenia wioski tematycznej w tym miejscu. Podczas przejazdu przez szeroką i okresowo podmokłą w tym miejscu Dolinę Noteci, po prawej stronie widać duży kompleks stawów hodowlanych wchodzących w skład majątku Fundacja im. Anieli hr. Potulickiej należącej do KUL. Następnie pojawia się wieś Samostrzel. Znajduje się tutaj popadający w ruinę pałac zbudowany w latach 1740 - 1749 a następnie przebudowany w 1880 roku. Stanowi on obecnie własność prywatną i nie jest dostępny dla zwiedzających. Niekontrolowana ekspansja roślinności w obrębie dawnego parku krajobrazowego powoduje, że jest on nawet mało widoczny z zewnątrz. Warto jednak zachować w pamięci tą lokalizację. Niewykluczone, że ta, niegdyś jedna z najwspanialszych rezydencji rodowych Polski północnej, w której gościli Adam Mickiewicz, Jan Kiepura, Józef Piłsudski, Ignacy Mościcki czy generał Edward Rydz - Śmigły, zostanie przekształcona w obiekt hotelowy, co pozwoli na przywrócenie jej utraconej świetności. Z Samostrzela dawna droga prowadząca do pałacu (pomnikowa aleja złożona z kasztanowców i jesionów) biegnie w kierunku Sadek. W tej gminnej wsi, na lokalnym wzniesieniu zlokalizowany jest Kościół św. Wojciecha, wzniesiony w latach 1748 - 1767, z zachowanym do dziś barokowym wyposażeniem. Z Sadek droga krajowa nr 10 prowadzi już prosto do Nakła (mijając kolejny niedostępny zespół pałacowy w Lubaszczu z II połowy XIX wieku). Tam istnieje możliwość spożycia obiadokolacji w restauracji "Stary Spichlerz" przy ul. Powstańców Wielkopolskich. Po tak wyczerpującym dniu można się zrelaksować na profesjonalnym polu golfowym w pobliskiej Olszewce.

 

 

Nasi Partnerzy

 

Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2017


Ta strona internetowa używa pliki cookies w celu dostosowania serwisu do potrzeb użytkowników i w celach statystycznych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Brak zmiany tych ustawień oznacza akceptację dla cookies stosowanych przez nasz serwis.
Zamknij