Główna :  O nas :  Impressum :  Literatura  :  Dla autorów :  Archiwum :  Publikacje :  Kontakt :  turystykakulturowa.ORG

 

Data wydania 28 lutego, redaktor prowadzący numeru: Piotr Kociszewski i Armin Mikos v. Rohrscheidt

Numer 1/2018 (styczeń-luty 2018)

 

Spacer tematyczny

 

Tadeusz Jędrysiak, Izabela Wyszowska

"Za naszą i waszą wolność" - warszawskim szlakiem pomników sławnych dowódców wojskowych

"Potomność powinna sądzić ludzi tylko w świetle ich czasów i okoliczności, w jakich przyszło im działać." 
Napoleon Bonaparte ( 1769-1821 )

"Naród, który mie szanuje swej przeszłości, nie zasługuje na szacunek teraźniejszości i nie ma prawa do przyszłości."
Józef Piłsudski (1867-1935)

Warto pamiętać, że Polska to przede wszystkim Polacy, w tym krąg najbardziej zasłużonych przedstawicieli narodu. Sławienie narodu to prezentowanie go z jak najlepszej strony, demonstrowanie osiągnięć danego kraju, chwalebnych czynów, które zostały wypisane złotymi zgłoskami na kartach jego historii. Znanych, zasłużonych Polaków, tych, o których trzeba pamiętać, w burzliwej historii naszego kraju było bardzo wielu w różnych dziedzinach. Stawianie pomników jest jednym z najstarszych i najbardziej popularnych sposobów upamiętniania. Dokonuje się tego dla przyszłych pokoleń po to, by przypominać o znaczących postaciach i wydarzeniach. Niezależnie od czasów, w których powstają służą także do wyrażania zbiorowych emocji. Ich wartość nie jest wyłącznie materialna, ale leży w symbolice, która z nich wynika oraz w ideologii, która jest inspiracją do ich powstania i wokół nich się tworzy. Mogą mieć wymiar lokalny - czytelny dla zbiorowości danego regionu, ale także państwowy - posiadający znaczenie dla całego narodu. Pomniki jako swoiste miejsca pamięci są więc "totemami" konkretnego czasu, pochwałą dla ludzi i wydarzeń z przeszłości, ważnych w teraźniejszości [Kącka 2013,s. 306].
Warszawa niejeden raz dała się poznać jako miasto niezłomne. Znajdziemy w nim wiele przykładów bohaterskiej walki na przestrzeni jego dziejów, lecz Warszawa walcząca to przede wszystkim dramatyczne doświadczenia II wojny światowej. Stolica obfituje w dowody pamięci o ludziach zasłużonych, którzy swym życiem zapisali się w jej historii. W tym wielu, którzy przelali krew za wolność Ojczyzny na frontach wojen, w ruchu oporu, w więzieniach, w obozach i na zesłaniach. Wśród nich byli przedstawiciele różnych stanów, wykształcenia, wieku i opcji politycznych. Niemal nie ma ulicy, na której nie widniałyby tablice upamiętniające różne tragiczne zdarzenia. Tablice znajdują się w miejscach walk i egzekucji dokonywanych na Polakach w czasie II wojny światowej (m.in. podczas Powstania Warszawskiego).
Poniższa tabela prezentuje zestawienie pomników i biogramów sławnych ludzi: królów - wodzów, hetmanów, generałów, żołnierzy, których imię znacząco zapisało się w historii polskiej wojskowości, a ich dokonania zostały upamiętnione pomnikami w Warszawie.

Tabela 1. Pomniki sławnych wodzów w Warszawie

Lp.

Lokalizacja pomnika

Opis pomnika i charakterystyka bohatera

1

Król Jan III Sobieski (1629-1696) pomnik przy ul. Agrykola na terenie Łazienek Królewskich

Pomnik został wykonany na zlecenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, odsłonięty w 1788 r. w 105. rocznicę odsieczy wiedeńskiej. Przedstawia sylwetkę króla Jana III na koniu tratującego żołnierza tureckiego. Król - fundator w ten sposób uczcił pamięć poprzednika, wodza słynnej bitwy pod Wiedniem w 1863 r.
Król Jan III Sobieski był znakomitym, utalentowanym wodzem, jednym z największych polskich królów. Uczestniczył niemal we wszystkich ważniejszych wojnach w XVII w. Toczył walki z Tatarami, Kozakami, Turkami, Moskwą, Szwedami. Unowocześnił piechotę, artylerię i wojska saperskie. Umiał dowodzić dużymi oddziałami wojska, synchronizować działania wszystkich rodzajów broni i wykorzystywać właściwości terenu. Szańce Sobieskiego były oryginalną formą rozwiązań fortyfikacyjnych i taktycznych. Zwycięstwo nad Turkami pod Chocimiem (1673) utorowało mu drogę do polskiego tronu. Największym triumfem króla była bitwa pod Wiedniem w 1683 r., stoczona pod jego dowództwem.

2

George Washington (1732-1799)popiersie na rondzie Waszyngtona na Saskiej Kępie, na warszawskiej Pradze Południe

Pomnik Jerzego Waszyngtona (Georga Washingtona), pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki został odsłonięty w 1989 r. na rondzie jego imienia w przeddzień wizyty prezydenta George’a Bush’a w Warszawie. Popiersie stoi na granitowym postumencie złożonym z kilku kubików. Wizerunek amerykańskiego prezydenta wzorowany jest na wizerunku z banknotu jednodolarowego. George Washington, amerykański generał i polityk, był wodzem naczelnym Armii Kontynentalnej (1775-1784), deputowanym do Kongresu Kontynentalnego, pierwszym prezydentem Stanów Zjednoczonych (1789-1797), był wolnomularzem. Uważany jest za ojca narodu amerykańskiego. Jako prezydent przyczynił się do uporządkowania podatków, systemu pieniężnego i bankowego, spłaty długu narodowego. W polityce zagranicznej - zwolennik niewiązania się sojuszami Stanów Zjednoczonych z innymi państwami.

3

Tadeusz Kościuszko (1746-1817)pl. Żelaznej Bramy, przed pałacem Lubomirskich, w pobliżu Ogrodu Saskiego

Pomnik Tadeusza Kościuszki jest kopią monumentu, który jest zlokalizowany na obrzeżach parku naprzeciwko
Białego Domu w Waszyngtonie.
Jego autorem był polski artysta prof. Antoni Popiel. Pomnik powstał ze składek zebranych przez Polonię amerykańską i przekazany w darze społeczeństwu Stanów Zjednoczonych w 1910 r. Pomnik przedstawia postać gen. Tadeusza Kościuszki w mundurze amerykańskiego
generała z planem fortyfikacji Saratogi w dłoni. Po prawej stronie cokołu znajduje się rzeźba kosyniera, która
symbolizuje bitwę pod Racławicami, a z lewej strony rzeźba żołnierza z bitwy pod Saratogą. Uroczyste odsłonięcie pomnika w Warszawie odbyło się w 2010 r.
Kościuszko był bohaterem polskim i amerykańskim, wybitnym dowódcą i inżynierem wojskowym.
Ukończył Szkołę Rycerską. Brał udział w wojnie o niepodległość USA, zbudowałpierwszą amerykańską
twierdzę West Point, jest uznawany za "ojca fortyfikacji amerykańskich". W 1794 r. był Najwyższym Naczelnikiem Siły Zbrojnej Narodowej w Polsce. Jest jedną z najbardziej znanych polskich postaci historycznych w świecie. Zostały mu dedykowane liczne pomniki w USA i w Polsce. Niezliczona ilość obiektów geograficznych, miast, hrabstw, ulic, szkół, fundacji, stowarzyszeń i innych organizacji w obu krajach nosi jego imię. Jego nazwisko nosi najwyższy szczyt Australii (odkryty przez polskiego podróżnika
- Pawła Edmunda Strzeleckiego).

4

Jan Kiliński (1760-1819) ul. Podwale, przy murach otaczających Stare Miasto

Pomnik został odsłonięty w 1936 r. na pl. Krasińskich, przedstawia Jan Kilińskiego ruszającego do szturmu, idąc w płaszczu, z wysoko podniesioną szablą i z pistoletem za pasem. Rzeźba została wykonana z brązu o wysokości 4 m oraz granitowego cokołu o wysokości 3 m. W czasie II wojny światowej pomnik został w 1942 r. usunięty przez Niemców. Jest jednym z nielicznych pomników, który nie został zniszczony w czasie wojny. Po wojnie został odnaleziony w magazynach Muzeum Narodowego, od 1959 r. znajduje się na obecnym miejscu. Umiejscowienie go na Podwalu uzasadnione jest tym, że w jego pobliżu znajdowała się ambasada Rosji w czasie Insurekcji Kościuszkowskiej. Jan Kiliński dowodził szturmem mieszkańców Starego Miasta na tę rezydencję 17 kwietnia 1794 r. doprowadził do wypędzenia z miasta carskiego garnizonu wojskowego. Dzięki swojej odwadze otrzymał od Tadeusza Kościuszki tytuł pułkownika oraz był upoważniony do wystawienia pułku piechoty. Jan Kiliński szewc, był odważny i przedsiębiorczy, przez wiele lat był symbolem patriotycznego mieszczaństwa polskiego. W walkach był dwukrotnie ranny. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

5

Książę Józef Poniatowski(1768-1813)ul. Krakowskie Przedmieście, przed Pałacem Prezydenckim

Pomnik dłuta duńskiego rzeźbiarza Bartela Thorvaldsena stoi od 1965 r. na dziedzińcu Pałacu Prezydenckiego. Jest jednym z najbardziej znanych i charakterystycznych warszawskich monumentów. Postać księcia Poniatowskiego wzorowana była na posągu cesarza Marka Aureliusza z rzymskiego Kapitolu. Pomnik przedstawia księcia siedzącego na koniu i trzymającego w prawym ręku miecz. Pomnik dotarł do Warszawy w 1829 r. Odlew z brązu wykonano dopiero po upadku Powstania Listopadowego. Wówczas jednak władze rosyjskie nie zgodziły się na jego odsłonięcie. Rzeźbę ukryto w twierdzy w Modlinie. W 1842 r. Iwan Paskiewicz, pogromca Powstania Listopadowego, wywiózł ją do swej rezydencji w Homlu. W roku 1922 r., na podstawie postanowień traktatu ryskiego, kończącego wojnę polsko-bolszewicką, monument powrócił do Polski. W 1923 r. został uroczyście odsłonięty na Placu Saskim (obecnie Plac Piłsudskiego) przed Grobem Nieznanego Żołnierza. W czasie II wojny światowej pomnik został wysadzony w powietrze przez Niemców. Nowy odlew, wykonany na podstawie modelu z Muzeum w Kopenhadze, na początku lat 50. XX w. podarował Polakom król Danii. Książę Józef Poniatowski był bratankiem polskiego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zasłynął jako bohater wojen napoleońskich, marszałek Polski i Francji. Karierę wojskową rozpoczął w armii austriackiej, awansując do stopnia pułkownika. Jako dowódca wojska koronnego wyróżnił się w czasie walk z Rosją w 1792 r. Po zwycięskiej bitwie pod Zieleńcami 18 czerwca, król Stanisław August ustanowił Order Virtuti Militari i jako pierwszy otrzymał go książę Józef. Dowodził armią w wojnie z Austrią, a w latach 1812-1813 polskim korpusem w czasie wojny Napoleona z Rosją. Cesarz przyznał mu stopień marszałka Francji w czasie bitwy pod Lipskiem. Zginął na polu walki w nurtach Elstery. Jego zwłoki sprowadzono do Polski i uroczyście złożono w katedrze na Wawelu.

6

Napoleon Bonaparte(1769-1821)popiersie na pl. Powstańców Warszawy (przed II wojną światową plac miał nazwę Napoleona)

Jest to jedyny pomnik wielkiego cesarza Francuzów w Warszawie … ale również w Polsce. Obecny pomnik jest repliką monumentu, który w 1921 r. został odsłonięty w Warszawie przez przyjaciela Polski Marszałka Ferdynanda Focha. Obecny pomnik został odsłonięty w 2011 r., w 190. rocznicę śmierci Napoleona. Przedstawia umieszczone na wysokim cokole popiersie Napoleona, cesarza Francuzów, w mundurze z orłami zrywającymi się do lotu. Napoleona Bonaparte uważa się za jednego z największych wodzów w dziejach świata. Nazywano go "bogiem wojny", a jego przeciwnicy obawiali się jego geniuszu wojskowego. Z militarnymi i politycznymi sukcesami Bonapartego wiąże się pierwszy rozdział polskiej walki o niepodległość w okresie po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej. Od 1794 r. działała w Paryżu kierowana przez Franciszka Barssa i Józefa Wybickiego organizacja emigracyjna zwana Agencją. Poprzez gen. Henryka Dąbrowskiego Agencja zwróciła się do Napoleona z prośbą o utworzenie ochotniczych oddziałów polskich. W 1779 r. powstały Legiony Polskie, które początkowo walczyły u boku armii napoleońskiej. W 1807 r. na mocy pokoju zawartego w Tylży zostało utworzone przez Napoleona Bonaparte Księstwo Warszawskie. Ustrój Księstwa Warszawskiego określała Konstytucja nadana mu przez Napoleona Bonaparte. Na jej mocy Księstwo Warszawskie stało się monarchią konstytucyjną, poprzez unię personalną związaną z Saksonią i dziedziczną w ramach panującej dynastii. Konstytucja nadana w 1807 r. przez Napoleona, wzorowana była na francuskich epoki napoleońskiej i wprowadzała francuski kodeks cywilny (tzw. Kodeks Napoleona) i ustanawiała zasady równości obywateli wobec prawa oraz ich osobistej wolności (między innymi poprzez zniesienie poddaństwa chłopów, jednak bez dokonywania ich uwłaszczenia). Kres istnieniu Księstwa Warszawskiego położyła klęska Napoleona podczas wyprawy na Rosję w 1812 r. W styczniu 1813 r. Księstwo Warszawskie zostało zajęte przez wojska rosyjskie, a w 1815 r. na mocy postanowień Kongresu Wiedeńskiego Księstwo Warszawskie zostało zlikwidowane. Z większości jego terytorium utworzono Królestwo Polskie.

7

Józef Longin Sowiński (1777-1831)park Sowińskiego na warszawskiej Woli

Pomnik generała Józefa Sowińskiego został uroczyście odsłonięty w 1937 r. w parku jego imienia przy ul. Wolskiej. Brązowy posąg generała stoi na wysokim cokole, wsparty na kuli, w lewej ręce trzyma lunetę polową, a w prawej szablę. Ubrany jest w generalski płaszcz. Na cokole widnieje napis: Generał Józef Sowiński poległ 6.IX.1831 na szańcach Woli w obronie ojczyzny. Józef Sowiński był wychowankiem Szkoły Rycerskiej w Warszawie, uczestnikiem Powstania Kościuszkowskiego w 1794 r., potem służył w armii Księstwa Warszawskiego. W 1812 r. w czasie kampanii napoleońskiej stracił nogę w bitwie pod Możajskiem. Poruszał się odtąd o kuli. Dostał się do niewoli rosyjskiej, skąd zwolniono go w 1813 r. Za swoje bohaterstwo dostał od Napoleona Krzyż Legii Honorowej, a od Księcia Józefa Poniatowskiego Order Virtuti Militari. Mieszkańcy warszawskiej Woli na zawsze zachowali w pamięci nazwisko Sowińskiego jako bohaterskiego obrońcy Warszawy. We wrześniu 1831 r. Sowiński wraz z garstką żołnierzy bronił znajdującej się u zbiegu dzisiejszej ul. Redutowej i Wolskiej szańca numer 56. Generał zginął przebity bagnetami oparty o armatę. Bohaterski opór dowódcy wolskiej reduty wpisał się na trwałe do tradycji walk niepodległościowych i stał się symbolem prawdziwego patriotyzmu.

8

Piotr Jacek Wysocki(1797-1875)
popiersie znajduje się w Parku Łazienkowskim w pobliżu gmachu dawnej Szkoły Podchorążych

Popiersie Piotra Wysockiego stoi na granitowym postumencie z datami 1830 (wybuch Powstania Listopadowego) -1930 (odsłonięcie obelisku). Rzeźba została wykonana w 1926 r., do 1939 r. stała na terenie koszar Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. Zaginęła w czasie wojny, odnaleziona, przez pewien czas znajdowała się w ogrodzie Muzeum Wojska Polskiego. Od 1980 r. rzeźba została odsłonięta w Łazienkach w 150. rocznicę wybuchu Powstania Listopadowego. Piotr Wysocki urodził się w Warce koło Warszawy. Kształcił się w Szkole Pijarów w Warszawie. W 1818 r., wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego i został kadetem pułku grenadierów gwardii. W 1824 r., po 6-letniej nienagannej służbie, dostał się do znanej już wówczas Szkoły Podchorążych Piechoty mieszczącej się w Warszawskich Łazienkach. Jako instruktor w Szkole założył tajne sprzysiężenie, którego celem było zainicjowanie powstania przeciwko caratowi. Wieczorem 29 listopada 1830 r. Wysocki wkroczył do Szkoły Podchorążych, przerywając zajęcia i wygłaszając mowę wzywającą do rozpoczęcia powstania. Piotra Wysockiego uważa się za symbol Powstania Listopadowego. Wziął udział w wojnie polsko-rosyjskiej, walcząc m.in. pod Dobrem i Olszynką Grochowską, za którą od kolejnego wodza powstania, gen. Jana Skrzyneckiego, otrzymał Złoty Krzyż Orderu Virtuti Militari. Po klęsce Powstania Listopadowego dostał się do niewoli, został skazany na karę śmierci, zamienioną na długoletnią katorgę na Syberii. W Powstaniu Styczniowym 1863 r. nie wziął udziału ze względu na wiek i pogarszający się stan zdrowia.

9

Zachariasz Józef Bem (1794-1850)dwa pomniki, jeden w Parku Łazienkowskim w pobliżu Amfiteatru, drugi przed urzędem dzielnicy Bemowo, na rogu ul Górczewskiej i ul Powstańców Śląskich

Popiersie Józefa Bema, bohatera wielu narodów, znajduje się na wysokim cokole ustawionym przy jednej z alejek Parku Łazienkowskiego. Zostało tu przeniesione w 2004 r. z terenu pobliskiej Nadwiślańskiej Jednostki Wojskowej, na miejsce bardziej dostępne i reprezentacyjne.
Drugi pomnik Józefa Bema w Warszawie znajduje się w dzielnicy Bemowo przed urzędem tej dzielnicy. Nazwa dzielnicy Warszawy pochodzi właśnie od jego nazwiska, jako wybitnego polskiego generała odznaczonego Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari. Pomnik na warszawskim Bemowie został odsłonięty w 2002 r. w celu uczczenia 153. rocznicy Powstania Węgierskiego, w którym gen. Bem również brał udział. Generał był bohaterem trzech narodów: Polski, Węgier i Turcji. Uczestniczył w kampanii napoleońskiej. W 1823 r. doprowadził do utworzenia w armii polskiej korpusu rakietników. W czasie Powstania Listopadowego zdecydował o zwycięstwie nad Rosjanami w bitwie pod Iganiami (19.04.1831). Swymi bohaterskimi czynami i poczynaniami, talentami przywódczymi, zapisał się w historii Polski i Europy. Stał na barykadach rewolucyjnego Wiednia. Dowodził wojskami powstania węgierskiego w 1848 r. Przeszedł na islam i został tureckim feldmarszałkiem. Prochy bohatera trzech narodów, zostały złożone w rodzinnym Tarnowie w 1929 r. Umieszczono je w mauzoleum na wyspie w Parku Strzeleckim.

10

Francesco Nullo (1826-1863)skwer Batalionu AK "Miłosz" u zbiegu ulic Frascati, Senackiej i Nulla, Śródmieście

Pomnik jest darem miasta Bergamo dla miasta Warszawy. Popiersie pułkownika wykonane jest z brązu i stoi na granitowym cokole ozdobionym inskrypcją "Francesco Nullo". Z tyłu cokołu umieszczono napis: "ur. w Bergamo 11 marca 1826 r. Garibaldczyk, bojownik o niepodległość i zjednoczenie Italii, walczył za wolność Polski w Powstaniu Styczniowym i poległ w bitwie pod Krzykawką dnia 5 maja 1863 r.". Pomnik został odsłonięty w 1939 r., ponownego odsłonięcia dokonano w 1983 r. Francesco Nullo był żołnierzem oddziałów Giuseppe Garibaldiego w stopniu pułkownika. Po wybuchu Powstania Styczniowego, odpowiadając na odezwę Garibaldiego "Nie opuszczajcie Polski", wyruszył do Polski z oddziałem ochotników. W kwietniu 1863 r. przybył z Włoch do Krakowa. Walczył w szeregach powstańczych, mianowany został przez Rząd Narodowy generałem. Zginął w bitwie pod Krzykawką, został pochowany na cmentarzu w Olkuszu.

11

Józef Klemens Piłsudski (1867-1935) dwa pomniki jeden w al. Ujazdowskich przed Belwederem, drugi na pl. Marszałka Józefa Piłsudskiego

Pomnik na placu jego imienia wzniesiony został w 1995 r., odsłonięto go w 75. rocznicę Bitwy Warszawskiej 1920 r. Na monumencie, który jest zwrócony w stronę Placu Józefa Piłsudskiego, zostały umieszczone trzy tablice z cytatami wypowiedzi Marszałka. Na pierwszej tablicy znajduje się zdanie: "Być zwyciężonym i nie ulec to zwycięstwo, zwyciężać i spocząć na laurach to klęska", na drugiej: "Ten, kto nie szanuje i nie ceni swej przeszłości, nie jest godzien szacunku ani prawa do przyszłości", a na trzeciej: "Demokratyczne Państwo Polskie musi przestrzegać kultury praw wszystkich swoich obywateli". Przy Belwederze drugi pomnik Marszałka Piłsudskiego odsłonięto w 1998 r. Inskrypcje na cokole pomnika głoszą:"Marszałek Józef Piłsudski","Swemu Obrońcy w roku 1920 / Warszawa". Józef Piłsudski był pierwszym marszałkiem Polski, uznawany za twórcę niepodległości Polski. W trakcie I wojny światowej objął zwierzchnictwo nad Legionami Polskimi. Niewątpliwie pierwszoplanowa postać polskiej historii I połowy XX w. Przynajmniej dwukrotnie jego poczynania wpłynęły na losy całej społeczności europejskiej: w listopadzie 1918 r. oraz latem 1920 r. (1918 - odzyskanie niepodległości przez Polskę, 1920 - powstrzymanie ekspansji bolszewickiej na Zachód Europy). Już za życia, jako twórca niepodległości Polski, stał się legendą. Jako polityk był zarówno przedmiotem zajadłej krytyki, jak i obiektem bezgranicznego uwielbienia.

12

Charles de Gaulle(1890-1970)przed budynkiem Centrum Bankowo-Finansowego, ustawiony przy rondzie gen. Charles’a de Gaulle’a

Pomnik generała, późniejszego prezydenta Francji stanął przed budynkiem Centrum Bankowo-Finansowego w 2005 r. w pobliżu obecnego ronda nazwanego jego imieniem. Charles’a de Gaulle’a, przez pewien czas mieszkał w pobliżu tego miejsca przy ulicy Nowy Świat. Na kilkumetrowym, wykonanym z granitu postumencie, znajduje się odlana z brązu postać de Gaulle’a. Generał uwieczniony jest podczas marszu. Jest to kopia pomnika stojącego przy Polach Elizejskich w Paryżu, który wzniesiono w 2000 r. Wtedy to Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy Członków Legii Honorowej zasugerowało, aby jego replikę ustawić na rondzie Charles’a de Gaulle’a w Warszawie. Charles de Gaulle po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. służył przez pewien czas w polskiej armii. W sierpniu 1920 r. jako młody kapitan służący we Francuskiej Misji Wojskowej w Polsce, brał udział w walkach, które decydowały o przyszłości odrodzonego państwa polskiego. Był on bowiem jedynym cudzoziemskim przywódcą, który walczył o wolność naszego kraju z bronią w ręku. Za udział w wojnie polsko-bolszewickiej został odznaczony wysokimi polskimi orderami: Virtuti Militari i Polonia Restituta. Generał de Gaulle zawsze postrzegał Polaków jako wielki, historyczny naród, zdolny do wszelkich ofiar dla sprawy wolności. Jako jedyny z przywódców zachodnich demokracji stał na stanowisku, że zachodnia granica Polski ma charakter ostateczny. Charles de Gaulle był prezydentem Francji w latach 1958-1969, zwolennikiem integracji europejskiej. W 1967 r. odwiedził Polskę, zachęcał wtedy komunistyczne władze Polski do prowadzenia odważniejszej polityki zagranicznej i emancypowania się spod zależności od Związku Radzieckiego. Był przekonany, że Polska odzyska niepodległość.

13

Władysława Sikorski (1881-1943)na Mokotowie, na rogu ul. Belwederskiej i ul. Tureckiej

Pomnik znajduje się przed blokiem przy ul. Tureckiej 3, został odsłonięty w 1981 r. w 100. rocznicę urodzin Władysława Sikorskiego. Przedstawia usytuowane na wysokim cokole popiersie gen. Władysława Sikorskiego. Podczas studiów we Lwowie Władysław Sikorski odbył jednoroczną służbę w armii austriackiej, uzyskując w 1905 r. stopień podporucznika. W październiku 1914 r. przystąpił do organizacji szkoły podchorążych Legionów Polskich w Krakowie, zostając jej pierwszym komendantem. W maju 1920 r. otrzymał stopień generała podporucznika (generała brygady). W trakcie ofensywy rozpoczętej w lipcu 1920 r. przez wojska sowieckie toczył walki o utrzymanie Brześcia. Władysława Sikorski w okresie II wojny światowej pełnił funkcję premiera Rządu RP na Uchodźstwie oraz Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych. Był jednym z najbardziej zasłużonych działaczy polskich w latach 1939-1943. Zginął w tajemniczej katastrofie lotniczej na Gibraltarze. W 1993 r. jego prochy spoczęły w krypcie św. Leonarda w podziemiach katedry na Wawelu. Władysław Sikorski odznaczony był m.in.: Orderem Virtuti Militari kl. II i V, Polonia Restituta kl. I i III, Krzyżem Niepodległości, czterokrotnie Krzyżem Walecznych oraz pośmiertnie Orderem Orła Białego.

14

Stefan Rowecki "Grot"(1895-1944)przy zbiegu ulic Fryderyka Chopina i Alej Ujazdowskich

Pomnik został odsłonięty w 2005 r. Rzeźba o wysokości ponad 6 metrów i wadze 30 ton wykonana ze szwedzkiego granitu przedstawia generała w luźno narzuconym płaszczu i rogatywce. Lech Kaczyński, przypominając zasługi generała, powiedział, że był on autentycznym bohaterem narodowym, o którym III Rzeczpospolita nie może nigdy zapomnieć.
Stefan Rowecki "Grot" był generałem dywizji, legionistą, żołnierzem konspiracji. Karierę wojskową rozpoczął w czasie I wojny światowej i kontynuował ją w okresie międzywojennym. Tuż przed wybuchem II wojny światowej objął dowództwo Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej i na jej czele toczył walki w składzie Armii Lublin. Był współtwórcą i komendantem głównym Armii Krajowej (dowódcą Sił Zbrojnych w kraju). Przeszedł do legendy, stając się symbolem twardej i konsekwentnej walki o odzyskanie niepodległości utraconej po kampanii wrześniowej. Był jednym z najbardziej poszukiwanych polskich dowódców przez III Rzeszę. Po aresztowaniu został osadzony w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen. Na początku sierpnia 1944 r. na wieść o wybuchu Powstania Warszawskiego Heinrich Himler nakazał zamordowanie generała "Grota" Roweckiego. Wszystkie dostępne poszlaki wskazują na to, że generał został zamordowany w pierwszym tygodniu Powstania Warszawskiego, tj. między 2 i 7 sierpnia 1944 r.

15

Leopold Okulicki "Niedźwiadek"(1898-1946)przy ul. Saskiej 78 na Saskiej Kępie w dzielnicy Praga Południe, przed wejściem do szkoły jego imienia

Pomnik ustawiono przed szkołą noszącą imię legendarnego gen. Leopolda Okulickiego w 80. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Na tablicy umieszczonej na granitowej płycie znalazł się cytat: "Starajcie się być przewodnikami narodu i realizatorami niepodległego państwa polskiego". Leopold Okulicki był generałem brygady Wojska Polskiego, ostatnim komendantem głównym Armii Krajowej. Używał pseudonimu "Niedźwiadek". Był jednym z szesnastu przywódców podziemia porwanych przez Sowietów i postawiony przed radzieckim trybunałem. W 1945 r. skazany w Moskwie na 10 lat więzienia. Zmarł w więzieniu na Łubiance. Swoje życie i marzenia zamknął w słowach, które po raz ostatni skierował do żołnierzy w marcu 1945 r.: "Wierzę głęboko, że zwycięży nasza święta sprawa, że spotkamy się w prawdziwie wolnej i demokratycznej Polsce. Niech żyje wolna, niepodległa, szczęśliwa Polska".Symboliczna mogiła generała Leopolda Okulickiego znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Jego syn ppor. Zbigniew Okulicki żołnierz 2. Korpusu walczył pod Monte Cassino, ciężko ranny w walce z Niemcami pod Osimo, tego samego dnia umarł od odniesionych ran.

16

August Emil Fieldorf"Nil" (1895-1953)u zbiegi ulic Fieldorfa i Wał Miedzeszyński w pobliżu kościoła pw. św. o. Pio na Gocławiu w dzielnicy Praga Południe

Pomnik został odsłonięty w 2010 r. Generał jest przedstawiony w swoistym labiryncie prostopadłościanów, które symbolizują uwięzienie i poszukiwanie drogi do wolności. Na pomniku został umieszczony napis: "Generał Brygady Emil August Fieldorf "Nil" dowódca "Kedywu" Armii Krajowej, zastępca Komendanta Głównego AK, dowódca organizacji "Niepodległość", ofiara komunistycznego mordu sądowego w 1953 r. żył w latach 20.03.1895-24.02.1953". August Emil Fieldorf w latach 1914-1917 walczył w Legionach Polskich, następnie był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1918 r. znalazł się w szeregach Wojska Polskiego. Od 1938 r. pełnił funkcję dowódcy 51. Pułku Strzelców Kresowych w Brzeżanach, na czele którego walczył w wojnie obronnej w 1939 r. Po zakończeniu działań zbrojnych przez Węgry przedostał się do Francji, a po jej klęsce ewakuował się do Wielkiej Brytanii. W 1940 r., jako pierwszy emisariusz Naczelnego Wodza i rządu Rzeczpospolitej od czasu wybuchu wojny na Zachodzie, został wysłany do kraju. Do okupowanej Polski dotarł na początku września 1940 r. W sierpniu 1942 r. został mianowany dowódcą Kedywu - Komendy Głównej AK, którym dowodził do marca 1944 r., używając pseudonimu "Nil". Z rozkazu dowódcy AK gen. Tadeusza Komorowskiego rozpoczął prace nad mającą powstać na bazie AK organizacją konspiracyjną pod kryptonimem "Nie" ("Niepodległość"). Po powrocie do Polski (w X 1947 r.), pod fałszywym nazwiskiem, przebywał w Warszawie i Krakowie, a od końca 1947 r. wraz z rodziną zamieszkał w Łodzi. Tam kilka miesięcy później zarejestrował się w Rejonowej Komendzie Uzupełnień, podając prawdziwe nazwisko. 10 XI 1950 r. został aresztowany. 16 IV 1952 r., po śledztwie (trwającym do końca VII 1951 r.) wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla miasta stołecznego Warszawy został skazany na śmierć jako "faszystowsko-hitlerowski zbrodniarz i zdrajca Narodu Polskiego" (w myśl dekretu PKWN z 31 VIII 1944 r.). 24 II 1953 r. o godz. 15.00 w więzieniu przy ul. Rakowieckiej został zamordowany przez powieszenie. Zwłoki generała pochowano w nieznanym do dziś miejscu. August Emil Fieldorf jest przykładem człowieka, który całe życie poświęcił walce o niepodległość i suwerenny byt Rzeczypospolitej Polskiej. Był odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari IV i V klasy, Krzyżem Niepodległości, Orderem Polonia Restituta IV klasy, czterokrotnie Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi; pośmiertnie Orderem Orła Białego (2006).

17

Maria Stanisława Wittek (1899-1997) pomnik, pierwszej kobiety-generała w Wojsku Polskim stoi na dziedzińcu Muzeum Wojska Polskiego

Pomnik Pani Generał Marii Wittek przed Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, odsłonięto 19 kwietnia 2007 r . Budowę pomnika sfinansowała Pani Generał, profesor Elżbieta Zawacka "Zo". Maria Wittek była Naczelnym Komendantem Przysposobienia Wojskowego Kobiet - PWK i Wojskowej Służby Kobiet w czasie okupacji w II wojnie światowej. Obok pomnika Generał Marii Wittek znajduje się tablica pamiątkowa, na której umieszczono napis: "Przechodniu! Przy pomniku gen Marii Wittek uczcij pamięć wielu tysięcy kobiet polskich poległych w walkach o niepodległość na wszystkich frontach I i II wojny światowej pełniących służbę w kraju, na Zachodzie i na Wschodzie".
Maria Wittek przed I wojną światową była członkinią III Polskiej Drużyny Harcerskiej w Kijowie, była także studentką wydziału matematyki, jedyną kobietą na Uniwersytecie Kijowskim. W ramach POW, Maria Wittek ukończyła kurs wywiadowczy i szkołę podoficerską. Już w lipcu 1919 r. objęła kierownictwo Wydziału Wojskowego POW. W momencie wkroczenia Wojska Polskiego do Kijowa przeszła do służby w sztabie (wywiad) III, a później VI Armii dowodzonej przez generała Wacława Teodora Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego. W ramach Ochotniczej Legii Kobiet (OLK) - polska ochotnicza organizacja wojskowa utworzona we Lwowie w 1918 r. przez kobiety, pragnące pomóc polskim żołnierzom w walce o niepodległość Polski. Za obronę Lwowa otrzymała srebrny order Virtuti Militari. W 1922 r. ukończyła kurs w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie i została jedną z 4 kobiet oficerów Wojska Polskiego. W wolnej Polsce, w latach 1928-1934 była Komendantką Naczelną Przysposobienia Wojskowego Kobiet, od 1935 r. naczelnikiem Wydziału Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego Kobiet w Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. W czasie wojny obronnej we wrześniu 1939 roku była Komendantką Główną Kobiecych Batalionów Pomocniczej Służby Wojskowej w stopniu pułkownika, który otrzymała 15 IX 1939 r. Od października 1939 r. do stycznia 1945 r. stała na czele Wojskowej Służby Kobiet w Komendzie Głównej Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej. W Powstaniu Warszawskim walczyła w stopniu pułkownika. Po upadku Powstania Maria Wittek znalazła się w gronie współtworzących konspirację antysowiecką o kryptonimie "Nie" - "Niepodległość". Po wojnie została aresztowana. Po wyjściu z więzienia pracowała jako kioskarka "Ruch". W 1991 r. prezydent Lech Wałęsa mianował Marię Wittek na stopień generała. Maria Wittek była pierwszą Polką w historii Wojska Polskiego mianowaną na stopień generała. Do końca życia Pani Generał pobierała emeryturę w wysokości około 500 zł wypracowaną w kiosku "Ruchu".

Źródło : Opracowanie własne na podstawie dostępnych materiałów i stron internetowych.

Bibliografia
Grzesiuk-Olszewska I. [2003], Warszawska rzeźba pomnikowa, Wydawnictwo Neriton, Warszawa. Jędrysiak T., Mikos v. Rohrscheidt A. [2011], Militarna turystyka kulturowa, PWE, Warszawa.Kącka K. [2013], Upamiętnianie jako zadanie i wyzwanie władz administracyjnych. Sprawa pomnika wdzięczności Armii Czerwonej w Toruniu, w: Współczesne wyzwania administracji rządowej i samorządowej, red. D. Plecka, Wydawca Adam Marszałek, Toruń.Wysznacki L. [1979], Warszawa zbrojna 1794-1918, 199-1945, Wydawnictwo Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa.

Źródło fotografii: Tadeusz Jędrysiak 
 
Król Jan III Sobieski (1629-1696)  George Washington (1732-1799) Tadeusz Kościuszko (1746-1817)  Jan Kiliński (1760-1819)
Książę Józef Poniatowski (1768-1813)  Napoleon Bonaparte (1769-1821) Józef Longin Sowiński (1777-1831)  Piotr Jacek Wysocki (1797-1875)
Zachariasz Józef Bem (1794-1850)  Zachariasz Józef Bem (1794-1850) Francesco Nullo (1826-1863)  Charles de Gaulle (1890-1970)
Józef Klemens Piłsudski (1867-1935)  Józef Klemens Piłsudski (1867-1935) Władysława Sikorski (1881-1943)  Stefan Rowecki „Grot” (1895-1944)
Leopold Okulicki „Niedźwiadek” (1898-1946)  August Emil Fieldorf (1895-1953) Maria Stanisława Wittek (1899-1997)

 

Nasi Partnerzy

 

Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2018


Ta strona internetowa używa pliki cookies w celu dostosowania serwisu do potrzeb użytkowników i w celach statystycznych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Brak zmiany tych ustawień oznacza akceptację dla cookies stosowanych przez nasz serwis.
Zamknij