Główna :  O nas :  Impressum :  Literatura  :  Dla autorów :  Archiwum :  Publikacje :  Kontakt :  turystykakulturowa.ORG

 
 

Miejsca z duszą

 

Jerzy Wysokiński

Panorama Racławicka we Wrocławiu

Jest to obraz przedstawiający bitwę stoczoną 4 kwietnia 1794 pod wsią Racławice, w której uczestnicy Insurekcji pod wodzą Tadeusza Kościuszki pokonali Rosjan. Powstał w latach 1893-1894 we Lwowie, w setną rocznicę Powstania Kościuszkowskiego (1794 r.). Jego pomysłodawcą i głównym autorem był znany lwowski malarz, Jan Styka (1858-1925), zapraszający jednocześnie do pracy innych wielkich polskich malarzy. Asystentem Styki był Michał Sozański. Autorom pomysłu zależało głównie na upamiętnieniu tradycji narodowych w setną rocznicę Insurekcji Kościuszkowskiej i zwycięskiej bitwy. Miała ona, dla będącego wówczas w niewoli narodu, niezwykłe znaczenie. Okazją do realizacji projektu stała się organizowana w roku 1894 we Lwowie Powszechna Wystawa Krajowa. Specjalnie tkane płótno zakupiono w Brukseli, a żelazną konstrukcję rotundy projektu Ludwika Ramułta - w Wiedniu. Budynek rotundy, usytuowanej w lwowskim Parku Stryjskim gotowy był w lipcu 1893 roku. Olbrzymie malowidło powstało w ciągu zaledwie 9 miesięcy, między sierpniem 1893 a majem 1894 roku. Obraz stworzyło 9 malarzy w ciągu 8 miesięcy (lata 1893-94). Uroczyste otwarcie Panoramy Racławickiej nastąpiło 5 czerwca 1894 roku. Obraz prezentuje artystyczną wizję przebiegu bitwy stoczonej w okolicach wsi Racławice. Wprawdzie głównymi autorami dzieła byli Jan Styka i Wojciech Kossak, ale jak wspomniano, przy obrazie pracowało jeszcze wielu innych twórców. Styka namalował Kościuszkę, chłopów, zdobywających rosyjskie działa i kosyniera, Wojciecha Bartosa Głowackiego. Dziełem Kossaka jest koń, na którym siedzi Kościuszko, sztab naczelnika oraz żołnierze rosyjscy i oddziały kawalerii narodowej. Namalowanie nieba i krajobrazu bitwy, powierzono Ludwikowi Bollerowi. Tadeusz Popiel zrealizował krajobraz, wszystkie drzewa oraz chałupy chłopskie, sceny batalistyczne są zasługą Zygmunta Rozwadowskiego oraz Teodora Axentowicza (szczególnie linia piechoty 2 Regimentu Pieszego Koronnego szefostwa gen. Józefa Wodzickiego). Ich pracę nadzorował Kossak. Włodzimierz Tetmajer i Wincenty Wodzinowski malowali ludowe stroje chłopów. Podobno twórcy bardzo wiernie i szczegółowo oddali przebieg wydarzenia. Przecież zanim zaczęli malować na płótnie bitwę pod Racławicami, odwiedzili to miejsce i wykonali dokładne szkice okolicznych pól, dróg, elementów przyrody, topografii terenu i zabudowań. Tak więc Panorama Racławicka jest nie tylko przedstawieniem dowódców bitwy, samego pola i walczących oddziałów, to także realistyczne i wiernie oddane tło, w postaci nieba, drzew i krajobrazu wsi, przy których rozegrała się bitwa. Najważniejsze jednak są tu postacie ludzkie - oddziały kawalerii narodowej, chłopskie oddziały powstańcze i żołnierze rosyjscy. Po stronie polskiej, głównymi bohaterami obrazu są: naczelnik Tadeusz Kościuszko, generał Łukasz Biegański, generał Antoni Madaliński, chłop Wojciech Bartosz Głowacki i inni. Kościuszko wskazuje kolumnie kosynierów kierunek ataku. Niewątpliwie jednym z ciekawszych fragmentów jest atak kosynierów na rosyjskie armaty. Widać jak chłop, Wojciech Bartosz, własną czapką gasi lont, udaremniając wystrzał działa. Po stronie rosyjskiej, pierwszoplanowymi wojskowymi są: generał Aleksander Tormasow i pułkownik Muromcew. Spoglądając na Panoramę Racławicką, możemy dowiedzieć się, jak wyglądało ubranie, uzbrojenie i wyposażenie obydwu armii. Obraz przedstawia sylwetki koni i walczących na nich jeźdźców, działa armatnie i najważniejsze sceny bitwy. Oglądającego uderza precyzja w oddaniu szczególów.
„Panorama” od początku cieszyła się niesłabnącym zainteresowaniem widzów i od razu stała się główną atrakcją przyciągającą do Lwowa rzesze turystów. W 1946 roku malowidło wraz z częścią zbiorów Ossolineum trafiło do Wrocławia. Obraz wiele lat przeleżał w magazynach, będąc niewygodnym dla władz – głównie ze względów politycznych, bo przedstawiał przecież zwycięstwo Polaków nad Rosjanami, a Polska Ludowa znalazła się w strefie wpływów politycznych Związku Radzieckiego. Dopiero w latach 60. we Wrocławiu rozpoczęto budowę rotundy do wyeksponowania Panoramy Racławickiej. Samą ekspozycję ciągle odkładano. Jeszcze w 1980 r. obraz wywieziono do Warszawy, był pomysł by tam go na stałe zaprezentować. Ostatecznie w listopadzie 1980 r. dzieło wróciło do Wrocławia, a rok później rozpoczęła się rekonstrukcja zniszczonego malowidła. Renowacją (w latach 1981-1985) zajmowało się we Wrocławiu 40 specjalistów. „Panoramę” we Wrocławiu można było oglądać od 1985 r. Ogromna atrakcja starego Lwowa stała się natychmiast główną atrakcją Wrocławia. Wśród licznych gości zwiedzających znaleźli się: papież Jan Paweł II, królowa Holandii Beatrix i Czesław Miłosz. Panorama Racławicka we Wrocławiu to jedno z niewielu miejsc na świecie, gdzie podziwiać można pozostałość dziewiętnastowiecznej kultury masowej. 
Obecnie „ Panorama Racławicka” wystawiona jest w specjalnie zaprojektowanym do tego celu gmachu o kształcie ogromnych rozmiarów rotundy. Znajduje się on przy ul. Purkyniego 11 we Wrocławiu. Wielkie (15x114m) malowidło, dzięki połączeniu szczególnych zabiegów malarskich i technicznych osiągnięto nadzwyczajne efekty dla oglądających. Po ślimakowato wznoszących się schodach wchodzimy pod dach budynku, kryjącego „Panoramę”. W specjalny sposób oświetlone ogromnych rozmiarów dodatkowe płótno, oraz sztuczny teren przed właściwym obrazem „Panoramy” przedłuża obraz w kierunku widza, przenosi jego wyobraźnię w czas bitwy. W perfekcyjny sposób zatarta jest różnica pomiędzy sztucznym trójwymiarowym terenem przed obrazem, a obrazem rzeczywistym. Specjalna, panoramiczna perspektywa, oświetlenie, scenografia dobudowana przed płótnem wywołują wrażenie jego wielowymiarowości. Daje to szczególne wrażenia. Seans oglądania obrazu trwa około pół godziny. W budynku „Panoramy” dobudowano pomieszczenie, do którego wchodzi się z holu głównego, ukazującego historyczne aspekty bitwy pod Racławicami. Wejście do niego znajduje po prawej stronie kasy biletowej. W środkowej części tzw. małej rotundy prezentowana jest poziomo ułożona plastyczna mapa terenu, powtarzająca układ topograficzny rejonu, na którym odbywała się bitwa. W gablotach na ścianach małej rotundy znajduje się ekspozycja przedstawiająca umundurowania i broń wojsk walczących pod Racławicami 4 kwietnia 1794. Przedstawiane jest w niej 107 figurek ukazujących żołnierzy polskich i rosyjskich, w mundurach z epoki. W gablotach przedsionka rotundy wystawione są także szkice malarskie, wykonane przez Jana Stykę, Ludwiga Bollera i Wojciecha Kossaka na polach racławickich w kwietniu 1893 r. oraz malowany projekt plakatu Panoramy we Lwowie z 1894 r. „Panorama Racławicka” została przystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych ruchowo. Obiekty nie mają żadnych barier architektonicznych, a dla osób niedowidzących - przygotowano audiodeskrypcję (wplecenie skondensowanego komentarza w ścieżkę dźwiękową). Po wcześniejszym powiadomieniu można zamówić przewodnika, posługującego się językiem migowym.

Źródło fotografii: Jerzy Wysokiński 
 
Budynek rotundy „Panoramy Racławickiej” Szarża Polaków pod dowództwem Tadeusza Kościuszko Atak Wojciecha Bartosza na rosyjskie armaty

 

Nasi Partnerzy

 

Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2018


Ta strona internetowa używa pliki cookies w celu dostosowania serwisu do potrzeb użytkowników i w celach statystycznych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Brak zmiany tych ustawień oznacza akceptację dla cookies stosowanych przez nasz serwis.
Zamknij