Główna :  O nas :  Impressum :  Literatura  :  Dla autorów :  Archiwum :  Publikacje :  Kontakt :  turystykakulturowa.ORG

 

Data wydania 28 lutego, redaktor prowadzący numeru: Piotr Kociszewski i Armin Mikos v. Rohrscheidt

Numer 1/2018 (styczeń-luty 2018)

 

Itinerarium

 

Izabela Wyszowska, Tadeusz Jędrysiak 

Ukraina. Szlakiem słynnych twierdz obronnych dawnych Kresów Wschodnich 
(Kamieniec Podolski - Okopy Świętej Trójcy - Chocim - Zbaraż - Krzemieniec)

Słowo kresy, jak podaje "Słownik języka polskiego", oznacza "część kraju leżącą blisko granicy, inaczej pogranicze". W pamięci współczesnego Polaka, Kresy są kojarzone z dawnymi wschodnimi terenami II Rzeczypospolitej. Dawne Kresy Wschodnie byłej wieloetnicznej, wieloreligijnej i wielokulturowej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, mimo iż obecnie niemal w całości znajdują się poza obszarem państwa polskiego, nadal jednak posiadają magnetyczny urok i w dalszym ciągu wywierają ogromny wpływ na wyobraźnię wielu współczesnych Polaków. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w. szczególnie ważna dla bezpieczeństwa państwa była granica południowo-wschodnia. Rozległa, otwarta i nieposiadająca niedostępnych przeszkód naturalnych. A że był to obszar szczególnie narażony na częste najazdy, dlatego szukano różnych rozwiązań poprawiających system umocnień. Ważną rolę w tym systemie odgrywały zamki obronne i twierdze, które długo były tarczą dla Rzeczypospolitej przed atakami sąsiadów i wojsk kozackich. Wszystkie te budowle obronne, które ochraniały niegdyś przed Turkami i Tatarami wschodnie rubieże Rzeczypospolitej, są dzisiaj świadectwem nie tylko dawnej potęgi państwa polskiego, ale także talentu ich architektów.
System umocnień południowo-wschodniej granicy Rzeczypospolitej Obojga Narodów podzielony był na dwie grupy. Jedną z nich stanowiły zamki i warownie rozlokowane na lewych dopływach Dniestru, na przeprawach zasłaniających Ruś i drogi Podkarpacia. Drugą zaś tworzyły zamki wołyńskie. Ponadto każdy z lewobrzeżnych dopływów Dniestru był dodatkowo umacniany, gdy zwiększało się zaludnienie. Wznoszono zamki w dorzeczu Dniestru. Były to: Uszyca nad Ladawą, Smotrycz i Paniowce nad Smotryczem powyżej Kamieńca Podolskiego, Skała nad Zbruczem, Skałat, Zbaraż nad Gniezną, następnie na Serecie: Czortków, Trembowla, Tarnopol, a na Strypie: Buczacz, Jazłowiec - siedziba magnata Jazłowieckiego - Podhaje, Czerwonogród, Rohatyn itd. Ostatnią dobrze zorganizowaną twierdzą był Lwów. Twierdze i zamki Rzeczypospolitej w XVII w. w omawianym regionie były dowodem utrwalania wpływów polskich na Kresach. Miały one różne systemy podległości. Były twierdze i zamki państwowe, samorządowe i prywatne. Twierdze i zamki królewskie (państwowe) podlegały zwierzchności króla. Kolejną grupą były twierdze stanowiące system obronny samorządów sejmikowych. Najliczniejsze były zamki magnackie (prywatne), szczególnie na Kresach i na Litwie [Czerwińska 2015, s.250].
Polska na przestrzeni wieków była i obecnie jest jednym z najzasobniejszych w zabytki militarne państw w Europie. Szczególną kategorią zabytków są twierdze, powstające na terenie ziem polskich od XVI w. do czasów pierwszej wojny światowej. Przez lata zabytki militarne były niedoceniane przez turystów, traktowane jako pozostałość polityki zaborców, dziś budzą coraz większe zainteresowanie.
Poniżej przedstawiono najciekawsze polskie twierdze leżące na Kresach Wschodnich na terenie obecnej Ukrainy, z których część to prawdziwe perełki architektury obronnej na skalę światową, jak np. twierdze w Kamieńcu Podolskim i Chocimiu, które znalazły się na liście zwycięzców w konkursie internetowym "7 cudów Ukrainy". Obecnie dużo polskich biur turystycznych organizuje 3-5 dniowe wycieczki po terenach dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Warto zdecydować się na nie, wycieczki nie są drogie, zakwaterowanie i wyżywienie jest bardzo dobre. Programy wycieczek bardzo ciekawe, a przewodnicy lokalni podkreślają zachowane polskie dziedzictwo kulturowe na terenach dzisiejszej Ukrainy.

Kamieniec Podolski 
(historyczna stolica Podola, „przedmurze chrześcijaństwa” i „stepowa stanica”, jeden z cudów natury i średniowiecznej architektury obronnej)


Herb Kamieńca Podolskiego

Najstarsze pisemne wzmianki o Kamieńcu Podolskim pochodzą dopiero z połowy XIV w., jednak przypuszcza się, że pierwsze obwarowania powstały tu już w na początku naszej ery. Kamieniec Podolski jest znany głównie z potężnej twierdzy, która rozsławiona została w Trylogii Henryka Sienkiewicza. Na przełomie XIV i XV w. miasto kilkukrotnie przechodziło z rąk do rąk pomiędzy Polską a Wielkim Księstwem Litewskim. Dłuższa stabilizacja nastąpiła po 1430 r., kiedy to Kamieniec został na stałe przyłączony do Polski, stając się głównym punktem oparcia obrony granicy z Mołdawią, Tatarami i Turcją. Twierdza w Kamieńcu Podolskim była czołową w Rzeczypospolitej, najpotężniejszą twierdzą na kresach, która przez kilkaset lat strzegła dostępu do wnętrza kraju od południa. Była nazywana ,,bramą do Polski’’, określana też jako „perła na kamieniu”, była symbolem panowania na kresach południowo-wschodnich. 

Twierdza położona jest na wyniosłym owalnym płaskowyżu o powierzchni 120 ha, otoczona skalistym wąwozem rzeki Smotrycz (lewy dopływ Dniestru), przylegała do niedostępnego urwiska, które osiąga 30 m wysokości. Twierdza strzegła przeprawy na Dniestrze i zabezpieczała Podole. Strategiczne położenie Kamieńca jako przedmurza chrześcijaństwa było dostrzegane w Rzymie, dlatego też liczni papieże: Mikołaj V (1447-1455), Juliusz II (1503-1513) i Leon X (1513-1521) przesyłali część świętopietrza1 na wzmacnianie jego fortyfikacji. Fortyfikacje miasta i zamku przebudowywane były wielokrotnie także przez królów polskich: Zygmunta Starego, Stefana Batorego, Zygmunta III Wazę. Kamieniecki system obronno-hydrologiczny był jednym z najdoskonalszych w średniowiecznej Europie. Dzięki śluzom obok bram wody Smotrycza ulegały spiętrzeniu i zalewały drogę do fortecy. Przekształcała się ona w twierdzę nie do zdobycia. Naturalna ochrona w postaci głębokiego kanionu i stromych skał oraz dzieło rąk ludzkich - potężne mury, umocnione baszty i bastiony, wszystkie te elementy stanowiły o niedostępności tej twierdzy. W XV i XVI w. zamek został zmodernizowany, dołączono do niego 12 wież i wzmocniono wysokie mury.
W początkach XVII w. przed Starym Zamkiem ulokowano tzw. Nowy Zamek, który w założeniu miał jeszcze bardziej utrudniać zdobycie twierdzy. Twierdza w Kamieńcu Podolskim od lat 70. XVII w. opierała się atakom Tatarów, Turków i Kozaków. W 1672 r. oddziały tureckie dysponujące nowoczesną techniką zmusiły załogę do poddania się. W późniejszym okresie Polakom nie udało się ponownie zdobyć fortecy. Odzyskana została dopiero na mocy traktatu w Karłowicach w 1699 r. W XVIII w. twierdza była nadal modernizowana, z czasem jednak w coraz większym stopniu zaczęła pełnić funkcję aresztu. W 1793 r. Kamieniec Podolski zajęli Rosjanie, którzy utworzyli w twierdzy garnizon wojskowy i więzienie. 
Mimo rozbiorów i rozłąki z ojczyzną, miasto Kamieniec Podolski nadal był zamieszkiwany i związany z wybitnymi Polakami takimi jak: gen.Wacław Sierakowski (1788-1839) - urodzony w Kamieńcu, uczestnik Powstania Listopadowego, gen.Józef Zajączek (1752-1826) - urodzony w Kamieńcu, uczestnik wojen napoleońskich, pierwszy namiestnik Królestwa Polskiego, Bohdan Świderski (1892-1943) - urodzony w Kamieńcu, wybitny geolog. 
Miasto i zamek wywierają niesamowite wrażenie w skojarzeniach wielu osób dotyczących kresów. Henryk Sienkiewicz wykorzystał śmierć Michała Jerzego Wołodyjowskiego (komendanta zamku w 1672 r.) i umieścił go jako głównego bohatera w swojej Trylogii. Mit przedmurza chrześcijaństwa był i jest ciągle żywy w pamięci wielu Polaków w kontekście tego miejsca. 
Stare Miasto Kamieniec Podolski jest otoczone wysokim kanionem rzeki Smotrycz, a wejścia do miasta broni właśnie wyżej opisana forteca. Miasto otoczone głębokim skalnym jarem, z rzeką w głębi, jak naturalna fosą, szeroką na 100 - 200 m, widziane z dołu jest jak skalna niedostępna wyspa. Stare Miasto jest podzielone na dzielnice: polską, ormiańską i ukraińską. Obecnie Stare Miasto Kamieńca Podolskiego to swoiste muzeum pod gołym niebem. Od lat 20. XX w. twierdza jest uznana za zabytek i poddana ochronie, stanowi bowiem jeden z "7 cudów Ukrainy". W okresie letnim na zamku odbywają się różnorodne imprezy i festiwale średniowiecznej kultury, konkursy o tematyce historycznej i show muzyczne. Ogromną popularnością wśród turystów cieszy się również Międzynarodowy Festiwal Balonów, podczas którego nad zabytkowym miastem wzlatują załogi balonów.

Warto zobaczyć w Kamieńcu Podolskim ponadto:

  • Katedrę p.w. Świętych Apostołów Piotra i Pawła - zbudowaną w XV w. w stylu gotyckim, w XVI w. przebudowaną w stylu renesansowym, a w latach 1646-1648 w barokowym. W 1672 r., podczas okupacji tureckiej obok zamienionej na meczet świątyni dobudowano minaret. Po odzyskaniu Kamieńca, Polacy postanowili nie burzyć minaretu, a na jego szczycie umieszczono posąg Matki Boskiej zamiast półksiężyca;

  • Baszty (m.in.: Batorego, Kuśnierska, Ślusarska, Janczarską);

  • Rynek Polski wytyczony w XIV w. z zabytkowymi kamieniczkami.

  • Klasztor oo. Franciszkanów z XVII w.;

  • Kościół Trynitarzy z XVIII w., obecnie przebudowany na cerkiew.

Okopy Świętej Trójcy
Jest to twierdza położona nad rzeką Zbruczem przy jego ujściu do Dniestru. Przed II wojną światową przebiegała wzdłuż Zbrucza granica ze Związkiem Sowieckim, wzdłuż Dniestru z Rumunią. Od 1928 r. w Okopach Świętej Trójcy zbudowana była strażnica Korpusu Ochrony Pogranicza. Obecnie twierdza znajduje się w ruinie, są tylko widoczne porosłe trawą wały ziemne okopów oraz dwie bramy prowadzące do twierdzy: Lwowska i Kamieniecka. Twierdza Okopy Świętej Trójcy powstała na rozkaz króla Jana III Sobieskiego. Jej zadaniem było blokowanie w Kamieńcu Podolskim i Chocimiu Turków, którzy zajęli Podole po traktacie w Buczaczu z 1672 roku. O dogodnym do zbudowania twierdzy, leżącym w widłach Dniestru i Zbrucza miejscu poinformował króla hetman wielki koronny Stanisław Jabłonowski. Zwężenie pomiędzy dwoma rzekami pozwalało z dwóch stron zabezpieczyć fortecę naturalnymi barierami, a dodatkowo w pobliżu znajdował się bród Kozaki mogący posłużyć do przeprawy przez Dniestr. Najprawdopodobniej twierdza została zaprojektowana przez słynnego Tylmana z Gameren - architekta pochodzenia niderlandzkiego, który projektował wiele budowli dla ówczesnych polskich magnatów. Twierdza powstała w 1692 r. Okopy Świętej Trójcy kojarzą się większości Polaków z Konfederacją Barską. Tu w 1769 r. Kazimierz Pułaski2 (1745-1779) bronił się ze swoimi żołnierzami przeciwko Rosjanom. Rosjanie, którzy zdobyli fortecę wymordowali około 200 rannych konfederatów, Kazimierz Pułaski z resztą swoich żołnierzy opuścił twierdzę i przeprawił się przez Dniestr ratując życie. Poeta Zygmunt Krasiński, oglądał Okopy jako chłopiec, później umieścił w nich akcję "Nieboskiej Komedii", a poetycki opis umocnień zawarł w prologu do IV części utworu.


Chocim 
(imponująca forteca nad Dniestrem - jeden z "7 cudów Ukrainy")


Herb Chocimia 

Twierdza Chocim usytuowana jest na prawym, wysokim, skalistym brzegu Dniestru. Właściwa twierdza, a w niej zamek powstał w drugiej połowie XV w. z inicjatywy władcy mołdawskiego. Chocim położony na przecięciu szlaków handlowych, był ważnym punktem strategicznym. Ta surowa i monumentalna warownia na przestrzeni swego wielowiekowego istnienia była „jabłkiem niezgody” pomiędzy Hospodarstwem Mołdawskim, Rzeczpospolitą Obojga Narodów i Imperium Osmańskim, była wielokrotnie burzona i rekonstruowana. Twierdza jest symbolem dawnej chwały i miejscem dwóch słynnych zwycięskich bitew stoczonych przez armię Rzeczypospolitej Obojga Narodów przeciwko wojskom tureckim w 1621 i 1673 r., które zaważyły o losach Rzeczypospolitej.

W 1621 r. potężna armia polska pod dowództwem hetmana Jana Karola Chodkiewicza3* (1560-1621) w sile 35 tysięcy żołnierzy, wspierana przez 40 tysięcy kozaków pod wodzą Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego (1570-1622), rozgromiła blisko 150 tysięczna armię turecką sułtana Osmana II. W trakcie bitwy, 7 września 1621 r., 600 husarzy jedną szarżą rozgromiło 10 000 żołnierzy tureckich. W tej gigantycznej batalii pojawiła się największa liczba husarii w historii - około 8000 rycerzy. Hetman Jan Chodkiewicz zmarł w wyniku ran zadanych mu w tej bitwie. Obrona Chocimia stanowi piękny przykład współdziałania polsko-litewsko-kozackiego. Przeszła do historii nie tylko Polski, ale i Ukrainy, a w pobliżu zamku chocimskiego stoi dziś pomnik narodowego bohatera Ukraińców Piotra Konaszewicza Sahajdacznego. Dla podtrzymania ducha wojska wiadomość o śmierci schorowanego hetmana Chodkiewicza zatajono, została ona dopiero rozgłoszona przez Turków, którzy jak się okazało, posiadali niemało szpiegów w polskim obozie. Papież pisał o Polakach, że są "godnymi, aby ich cała społeczność chrześcijańska mianowała oswobodzicielami świata i pogromcami najsroższych nieprzyjaciół". Chocim został, obok Lepanto, wpisany do formularza mszalnego i modlitw czytanych z tzw. oficjum brewiarzowego, których to wyróżnień nie dostąpiły przedtem wiktoria pod Grunwaldem (1410), a później zwycięstwo pod Wiedniem (1683) (Tazbir 1984, s. 179). Drugie pamiętne zwycięstwo pod Chocimiem, odniósł sam marszałek i hetman wielki koronny Jan Sobieski4 (1629-1696) w słynnej bitwie stoczonej 10-11 listopada 1673 r. Jan Sobieski w brawurowym stylu zdobył twierdzę bronioną prze Turków Hussein Paszy, co utorowało mu drogę do korony polskiej. "Victoria chocimska" była możliwa dzięki umiejętnemu dowodzeniu wojskiem przez Sobieskiego. Była to jedna z największych klęsk lądowych wojska tureckiego w XVII w. W batalii tej padło ok. 20 tys. Turków, czyli 80% stanu ich armii.
Henryk Sienkiewicz w zakończeniu powieści "Pan Wołodyjowski" pisze, że Jan Sobieski stojąc na czele polsko-kozacko-litewskiego wojska rozgromił w proch turecką nawałę. Rok później zwycięski hetman został królem Polski. Na początku XIX w. Chocim wraz z twierdzą włączony został do Rosji, a później Rumunii. Ostatecznie po II wonie światowej miasto stało się częścią Ukrainy. W 2007 r. w pełni odrestaurowana twierdza Chocim została zaliczona do "7 cudów Ukrainy".


Zbaraż 
(słynna twierdza Wiśniowieckich znana z "Trylogii" Henryka Sienkiewicza)


Herb Zbaraża

Zbaraż leży nad rzeką Gniezną, dopływem Seretu. Oglądając stare ryciny Zbaraża widać, że otaczały go fortyfikacje bastionowe, a od południa broniły go nieprzebrane bagna i grzęzawiska. W granicach państwa polskiego znalazł się w XV w. należąc do bogatego rodu kniaziów Zbaraskich, następnie Wiśniowieckich i Potockich. Zamek w Zbarażu jest jednym z najważniejszych miejsc na szlaku militarnej chwały Rzeczypospolitej.

Na początku XVII w. Jerzy Zbaraski korzystając z zamówionego projektu świetnego architekta włoskiego dokończył przebudowy zamku w rodzaj rezydencji obronnej z wczesnobarokowym pałacem i bastionowymi fortyfikacjami. Zamek został otoczony potężnymi wałami ziemnymi o wysokości 12 m, a szerokość ich wynosiła 23 m. Całość zamykała fosa 40 m szerokości. Zamek wewnątrz prezentował się skromnie i nie wyróżniał się urodą, ale dawał bezpieczeństwo obrońcom. W 1649 r. podczas oblężenia Zbaraża, oddział wojsk polskich pod dowództwem księcia Jeremiego Wiśniowieckiego skutecznie bronił się na fortyfikacjach ziemnych przed 150 tys. oddziałami kozacko-tatarskimi Bohdana Chmielnickiego. Zbaraż z jego bohaterską obroną w czasach powstania Chmielnickiego, został sugestywnie opisany przez Henryka Sienkiewicza w "Ogniem i mieczem". Forteca w Zbarażu była jedną z najlepiej umocnionych na Wołyniu. Na zamku przebywał także król Jan Kazimierz, który zakończył wojnę z Kozakami zwycięstwem pod Beresteczkiem (1651), a następnie ugodą w Białej Cerkwi (1651). W 1675 r. Zbaraż został zdobyty przez Turków, którzy zniszczyli zamek. Został on odbudowany w XVIII w., a następnie przeszedł na własność Potockich. Od 1772 r. Zbaraż był w zaborze austriackim. W okresie międzywojennym znajdował się w granicach Polski. Dzisiejszy zamek obwarowany murami i otoczony fosą mieści skromną galerię obrazów. Pokazane są także plany budowy i rekonstrukcji zamku.

Krzemieniec 
(rodzinne miasto Juliusza Słowackiego)


Herb Krzemieńca

Miasto Krzemieniec jest jak gdyby ukryte w długim jarze, pomiędzy stokami Gór Krzemienieckich. Był to dawny gród księstwa halicko-wołyńskiego. Miasto należało do Litwy, Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Rosji, Polski, a obecnie do Ukrainy. Dzięki uroczym pejzażom, ziemia krzemieniecka od dawna zwana był Wołyńską Szwajcarią a Krzemieniec - Atenami Wołynia. Piękna przyroda wokół Krzemieńca, malownicze krajobrazy, owiana legendami przeszłość, liczne zabytki, głębokie tradycje życia duchowego oraz ciekawe okolice zapewniają miastu sławę jednej z największych pereł Ukrainy i przyciągają tysiące turystów. Miasto założone ponad tysiąc lat temu, jako pierwsze w Europie oparło się mongolskim hordom. Zamek, ruiny którego obecnie wieńczą jedną z gór, tylko raz został zdobyty siłą broni, kiedy to jesienią 1648 r. przyszły tu pułki kozackie.

Początki miasta związane są z Górą Zamkową (397 m n.p.m.), która w późniejszych wiekach otrzymała nazwę Góry Królowej Bony. Górę Zamkową uważa się za symbol miasta, z niej też roztacza się wspaniała panorama na starą zabudowę miasta. Obecnie na Górze Zamkowej sterczą ruiny zamku, resztki murów obronnych, bramy wjazdowej i jednej z wież od strony miasta. W XII w. na Górze Zamkowej wzniesiono drewniany gród książąt ruskich, których drewniane umocnienia zastąpiono murowanymi w XIII-XIV w. Zamek został wzniesiony na wierzchołku stromej góry nieopodal miasta. Ukształtowanie terenu wymusiło nieregularny plan zamku. Został on ufortyfikowany na tyle silnie, że w 1226 r. nie mógł zdobyć go król Andrzej Węgierski, a w 1241 r. Tatarzy. W latach 1409-1418 książę Witold więził tu swojego kuzyna księcia Bolesława Świdrygiełłę za spiskowanie z Krzyżakami. W 1538 r. królowa Bona Sforza ufundowała w Krzemieńcu kościół farny, założyła szpital oraz przyczyniła się do rozbudowy zamku wzmacniając jego mury i wyposażając w artylerię. Powstała na stromej górze twierdza przez wieki była nie do zdobycia. W 1606 r. do miasta sprowadzono ojców franciszkanów, dla których w 1636 r. książęta Wiśniowieccy i Zbarascy ufundowali kościół i klasztor. W 1648 r. po 6-tygodniowym oblężeniu pułkownik kozacki Maksym Krzywonos zdobył zamek i zburzył go. Nieodbudowany zamek popadł w ruinę, którą pozostaje do dziś.
Krzemieniec ze względu na swoje położenie był uznawany za najładniejsze miasto polskie o zabudowie drewnianej pochodzącej z XVIII i XIX w. Okres największej świetności rozpoczął się w 1805 r., kiedy założono słynne Gimnazjum Wołyńskie (od 1819 r. zwane Liceum Krzemienieckim). Mieściło się ono w budynkach poklasztornych kolegium jezuickiego, a założone zostało przez hr. Tadeusza Czackiego, przy znacznym poparciu księcia Adama Czartoryskiego i Hugo Kołłątaja. Była to szkoła średnia o tak wysokim poziomie nauczania, że w krótkim czasie otrzymała rangę szkoły wyższej. Szkoła dysponowała świetnym zapleczem doświadczalnym i wyposażeniem dydaktycznym, a przede wszystkim słynną biblioteką - był to księgozbiór króla Stanisława Augusta Poniatowskiego kupiony przez hr. Czackiego i uzupełniony przez liczne darowizny i zapisy znanych rodów magnackich i szlacheckich. Poza biblioteką szkoła posiadała bogate zbiory przyrodnicze, obserwatorium astronomicznym, prowadziła także działalność wydawniczą i drukarską. Przy krzemienieckiej szkole działał też jeden z największych w Europie ogrodów botanicznych. Profesorowie Liceum mieli dużą swobodę w dobieraniu materiałów i podręczników, a zajęcia odbywały się na poziomie uniwersyteckim. Liceum Krzemienieckie uzyskało mianoAten Wołyńskich. Wśród kadry naukowej i absolwentów Liceum Krzemienieckiego było bardzo wielu czołowych przedstawicieli polskiego życia intelektualnego kilku pokoleń, m.in. Antoni Malczewski (1793-1826, poeta, prekursor romantyzmu, jako pierwszy z Polaków i ósmy turysta na świecie, wszedł na szczyt Mont Blanc - 4 sierpnia 1818 r.), Józef Korzeniowski (ur. w Brodach 1797 - zm. 1863, powieściopisarz, nowelista, dramaturg, profesor w Liceum Krzemienieckim), Stanisław Worcell (1799-1857, działacz polityczny, publicysta), Zygmunt Jan Rumel (1915-1943, polski dowódca wojskowy, oficer AK, poeta, zginął w rzezi wołyńskiej). Uczył się w tej szkole także Juliusz Słowacki, a jego ojciec Euzebiusz (1772-1814) był tam nauczycielem historii literatury i dramatopisarzem. Wykładali w Liceum Joachim Lelewel (1786-1861) historyk, numizmatyk, heraldyk i działacz polityczny), Alojzy Feliński (1771-1820, poeta, dramatopisarz, historyk i teoretyk literatury) oraz Aleksander Mickiewicz (1801-1871, brat poety Adama Mickiewicza, wykładowca prawa polskiego, litewskiego i rzymskiego). W 1832 roku w ramach popowstaniowych represji władze carskie zlikwidowały Liceum w Krzemieńcu. Wyposażenie szkoły i bibliotekę przewieziono do Kijowa, gdzie w następnym roku otwarto Uniwersytet św. Włodzimierza.
Niestety, do dziś nic nie pozostało z dawnej świetności miasta. W latach 1919-1939 miasto leżało w granicach Polski, później wchodziło w skład Związku Sowieckiego. Dopiero od 1991 r. miasto należy do Ukrainy. Można powiedzieć, że Krzemieniec jest zapewne jedynym wołyńskim miastem funkcjonującym w świadomości wszystkich pokoleń Polaków dzięki Juliuszowi Słowackiemu. Należy do najczęściej odwiedzanych przez turystów miejsc Wołynia.

W Krzemieńcu warto zobaczyć:

  • Wzgórze Zamkowe i ruiny zamku

  • Muzeum Juliusza Słowackiego powstało w 2004 r., mieści się ono w dworku, w którym przez kilkanaście lat Juliusz Słowacki mieszkał wraz z matką. Nastrojowe muzeum zawiera przede wszystkim pamiątki po poecie, a więc autografy i książki Słowackiego, jego rysunki i portrety malarskie członków jego rodziny. Dworek wyposażony jest w stylowe meble z epoki. Juliusz Słowacki urodził się w Krzemieńcu w 1809 r., chociaż przebywał tu krótko, wniósł do tego miasta i w ogóle do całej Ukrainy tęsknotę i fascynację, która miała zaowocować dziełami poetyckimi należącymi do największych jego osiągnięć (Chrzanowski 2001, s. 96).

  • Kościół parafialny p.w. św. Stanisława Biskupa Męczennika (zbudowany w XIX w.). Główną ozdobą świątyni jest pomnik Juliusza Słowackiego, dłuta Wacława Szymanowskiego (1859-1930), twórcy pomnika Fryderyka Chopina w warszawskich Łazienkach, ustawiony tu w r. 1909 dla uczczenia setnej rocznicy urodzin poety. Pomnik ten wykonany z marmuru i brązu, zajmujący tylną ścianę lewej nawy bocznej i należy do najwybitniejszych dzieł sztuki na Wołyniu. Naturalnej wielkości rzeźba przedstawia Juliusza Słowackiego w pozycji siedzącej, z głową wspartą na prawej ręce, odzianego w luźno narzucony płaszcz, natomiast za poetą stoi postać personifikująca Geniusza ubrana w zbroję i hełm ze spuszczoną przyłbicą na głowie. W dole pomnika wyryty został następujący napis: "JULIUSZ SŁOWACKI ur. w Krzemieńcu 1809 r., zm. w Paryżu 1849 r. "Lecz zaklinam niech żywi nie tracą nadziei" (cytat z Jego wiersza). Kościół ten był jedyną świątynią na Wołyniu, której komuniści nie zamknęli.

  • Liceum Krzemienieckie - na ścianie znajduje się tablicę która upamiętnia założycieli Gimnazjum: Tadeusza Czackiego i Hugona Kołłątaja.

Juliusz Słowacki tak pisał o Krzemieńcu:
" Jeżeli kiedy w tej mojej krainie
Gdzie po dolinach moja Ikwa płynie
Gdzie góry moje błękitnieją mrokiem,
A miasto dzwoni nad szmernym potokiem,
Gdzie konwaliją woniące lewady
Biegną na skały, pod chaty i sady…"
I jeszcze urywek z "Godziny myśli":
"Tam stoi góra, Bony ochrzczona imieniem,
Większa nad inne, - miastu panująca cieniem
Stary, posępny zamek - który czołem trzyma,
Różne przybiera kształty, chmur łamany wirem,
I w dzień strzelnic błękitnych spogląda oczyma,
A w nocy jak korona, kryta żalu kirem,
Często szczerby wiekowe powoli przesuwa
Na srebrzystej księżyca wschodzącego twarzy…"

 

1 Świętopietrze (tzw. denar świętego Piotra) - polska nazwa opłaty wnoszonej na rzecz Stolicy Apostolskiej w średniowieczu przez państwa katolickie w Europie z racji jego zwierzchnictwa nad danymi ziemiami. Tzw. denar św. Piotra początkowo płacono jako poddymne, czyli od domu i płacili go władcy. Dopiero później ten obowiązek zrzucono na poddanych. Świętopietrze płacono w systemie poddymnym, czyli denara od rodziny. Przez Polskę świętopietrze świadczone było od XI w. do 1563 r. (najdłużej w Europie). Opłata ta przetrwała w Europie do czasów reformacji.

2 Kazimierz Pułaski (1747-1779) - generał, bohater polski i amerykański, dowódca Konfederacji Barskiej i obrońca Jasnej Góry; po upadku Konfederacji Barskiej zaocznie skazany na śmierć, wyemigrował z kraju; wziął udział w wojnie o niepodległość USA, generał armii amerykańskiej i dowódca kawalerii; zginął śmiercią chwalebną w wyniku ran poniesionych w Bitwie pod Savannah; w USA nazywany "ojcem kawaleriiamerykańskiej; w pierwszą niedzielę października odbywa się w USA Parada Pułaskiego w Nowym Jorku, wiele hrabstw w USA nosi jego imię, powstało wiele utworów artystycznych na cześć twórcy kawalerii amerykańskiej [Jędrysiak, Rohrscheidt 2011, s. 80].

3 Jan Karol Chodkiewicz (1560-1621) - studiował w Wileńskiej Akademii, następnie podróżował po Europie, wykształcony w zakresie inżynierii, artylerii i matematyki; oprócz Jana Sobieskiego, najwybitniejszego dowódcy jazdy w XVII w., pokonał przeciwników w siedmiu wielkich bitwach, przegrywając tylko jedną; mistrz błyskawicznego manewru, zaskakującego uderzenia i znakomity strateg; w latach 1611-1618 ze zmiennym szczęściem prowadził wojnę z Moskwą, w czasie której nie udało mu się zdobyć nieprzyjacielskiej stolicy; skutecznie kierował obroną Chocimia [Jędrysiak, Rohrscheidt 2011, s. 79].

4 Jan III Sobieski (1629-1696) - znakomity, utalentowany wódz, jeden z wielkich królów; uczestniczył chyba we wszystkich ważniejszych wojnach w XVII w.; toczył walki z Tatarami, Kozakami, Turkami, Moskwą, Szwedami; unowocześnił piechotę, artylerię i wojska saperskie, umiał dowodzić dużymi oddziałami wojska, synchronizować działania wszystkich rodzajów broni i wykorzystywać właściwości terenu; szańce Sobieskiego były oryginalną formą rozwiązań fortyfikacyjnych i taktycznych; zwycięstwo nad Turkami pod Chocimiem (1673) utorowało mu drogę do tronu polskiego; jego największym triumfem jako króla była Bitwa pod Wiedniem w 1683 r., stoczona pod jego dowództwem [Jędrysiak, Rohrscheidt 2011, s. 80].


Bibliografia
Chrzanowski T. (2001), Kresy czyli obszary tęsknot, Wydawnictwo Literackie, Kraków.Czerwińska E. (2015), System umocnień południowo-wschodniej granicy Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII wieku, " Zeszyty Naukowe AON" nr 1(98).Jabłonka K. (2007), Wielkie bitwy Polaków, Wydawnictwo Rosikon Press, Izabelin. Jędrysiak T., Mikos v. Rohrscheidt A. (2011), Militarna turystyka kulturowa, PWE, Warszawa.
Kolbuszewski J. (1999), Kresy, Wydawnictwo Dolnośląskie, WrocławNicieja S. (2006), Twierdze kresowe Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Iskry, Warszawa.Tazbir J. (1984), Od antemurale do przedmurza, dzieje terminu, w: Odrodzenie i reformacja w Polsce, t. XXIX, Wydawnictwo Ossolineum, Warszawa.

Twierdza Kamieniec Podolski Kamieniec Podolski – balony nad twierdzą  Kamieniec Podolski – widok na twierdzę z punktu widokowego Kamieniec Podolski – widok na miasto z twierdzy 
Kamieniec Podolski Kamieniec Podolski - twierdza  Kamieniec Podolski - twierdza Kamieniec Podolski – widok na rzekę 
Kamieniec Podolski – Nowy Most (XIX w.)  Kamieniec Podolski – Baszta Batorego – Królewska Kamieniec Podolski – widok na cerkiew św. Georgija  Kamieniec Podolski – dobudowany do katedry minaret.
Okopy Świętej Trójcy  Okopy Świętej Trójcy – Brama Lwowska  Okopy Świętej Trójcy – rzeka Zbrucza widziana z twierdzy  Okopy Świętej Trójcy – rzeka Dniestr widziana z twierdzy 
Chocim - widok na twierdzę i cerkiew św. Aleksandra Newskiego  Chocim - twierdza i piękna panorama na rzekę Dniestr Chocim - widok na twierdzę  Chocim - wały obronne wokół twierdzy 
Chocim - mury obronne  Chocim - pomnik Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego Zbaraż  Zbaraż
Zbaraż Zbaraż Krzemieniec - zamek na Górze Królowej Bony  Krzemieniec - widok na miasto z Góry Bony, widoczne budynki Liceum 
Krzemieniec – ruiny zamku  Krzemieniec – ruiny zamku na Górze Bony  Krzemieniec – Muzeum Juliusza Słowackiego 
Krzemieniec - pomnik Juliusza Słowackiego Krzemieniec – grób matki Juliusza Słowackiego – Salomei na cmentarzu Tunickim  Krzemieniec – tablica pamiątkowa upamiętniająca założycieli Liceum Krzemieniec - budynek Liceum Krzemienieckiego i kościoła Jezuitów 
Krzemieniec – widok miasta  Krzemieniec – widok na Górę Królowej Bony


Źródło fotografii: Tadeusz Jędrysiak

 

Nasi Partnerzy

 

Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2018


Ta strona internetowa używa pliki cookies w celu dostosowania serwisu do potrzeb użytkowników i w celach statystycznych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Brak zmiany tych ustawień oznacza akceptację dla cookies stosowanych przez nasz serwis.
Zamknij