Główna :  O nas :  Impressum :  Literatura  :  Dla autorów :  Archiwum :  Publikacje :  Kontakt :  turystykakulturowa.ORG

 

Data wydania 30 października 2016, redaktor prowadzący numeru: Karolina Buczkowska-Gołąbek i Damian Werczyński

Numer 5/2016 (wrzesień-październik 2016)

 

Miejsca z duszą

 
 
 


Bazylika w Pelplinie oraz zespół klasztorny – rzut poziomy
Źródło: https://paskonikstronik.blogspot.com 


Katedra – nawa główna z ołtarzem 

Sklepienie kryształowe.

Sklepienia gwiaździste w krużgankach

Herman Han - Koronacja Najświętszej Marii Panny – obraz w głównym ołtarzu

Herman Han – Wizja świętego Bernarda - obraz w głównym ołtarzu.

Herman Han - Śmierć św. Magdaleny 

Marmurowy ołtarz – Zwiastowanie Najświętszej Maryi Panny

Organy główne – klasycystyczne organy pochodzą z XIX wieku. Są one jednymi z największych w Polsce – mają 4 500 piszczałek.

Organy boczne barokowe – należą do najpiękniejszych w północnej Europie

Dekoracja stalli opackich


Izabela Wyszowska, Tadeusz Jędrysiak

Pelplin - miasto z duszą


     "Pelplin - Miasto z Duszą" - to promujące Pelplin hasło wcale nie jest przesadzone. Znajduje się w nim bowiem jedno z najlepiej zachowanych opactw cysterskich w Europie. Sercem klasztoru pelplińskiego jest drugi co do wielkości kościół ceglany w Polsce (po kościele NMP w Gdańsku), z najwyższym drewnianym ołtarzem barokowym w Europie, bogato zdobionymi gotyckimi stallami, barokowymi organami i amboną oraz wieloma innymi elementami niezwykle cennego wyposażenia.
     We wstępie do najnowszej książki o katedrze w Pelplinie ks. Proboszcz Infułat Tadeusz Brzeziński napisał: "O Katedrze Pelplińskiej można wiele czytać, oglądać ją na fotografiach w różnych albumach w Polsce i za granicą, ale dopiero kiedy stanie się w tym miejscu osobiście i doświadczy się jej piękna jako naoczny świadek dzieła stworzonego na chwałę Stwórcy, dopełni się lekcja historii. Dla wszystkich, którzy pragną przeżyć sacrum w tym wyjątkowym miejscu, drzwi Bazyliki Katedralnej są szeroko otwarte" (Katedra z Pelplina, Lech. J. Zdrojewski (red.), Wydawca: Fundacja OKO-LICE-KULTURY, Zblewo 2016).

Z kart historii Pelplina
     Miasto (wcześniej wieś) położone nad rzeką Wierzycą, po raz pierwszy wzmiankowane było w 1274 roku z okazji nadania go cystersom. W dwa lata później rozpoczęto budowę klasztoru i kościoła. Stopniowo Pelplin uzyskiwał liczne przywileje udzielane przez polskich władców. Do jego wybitnych protektorów należał nawet sam papież Mikołaj IV, ponadto królowie polscy: Przemysław II, Władysław Łokietek, Zygmunt III Waza, Jan III Sobieski. Opactwo wielokrotnie było grabione i niszczone - na skutek najazdów husyckich (1433), wojny trzynastoletniej (1454-1466) i najazdów szwedzkich. W 1626 roku król szwedzki Gustaw Adolf podczas swej wizyty w Pelplinie podziwiał znajdujący się w kościele słynny obraz pędzla Hermana Hana, a w 1677 roku gościł tutaj Jan III Sobieski z rodziną. Od 1772 roku Pelplin należał do Prus. W 1823 roku po likwidacji klasztoru, została do Pelplina przeniesiona stolica biskupów chełmińskich. W 1829 roku otwarto w Pelplinie seminarium duchowne i kilka lat później założono szkołę przykatedralną - słynne Collegium Marianum istniejące do dziś. Collegium było w tym czasie jedyną na terytorium zaboru pruskiego polską szkołą średnią. Uczono w niej języka i historii polskiej oraz rozmawiano po polsku. Prawa miejskie Pelplin otrzymał dopiero w 1931 roku. W dniu 6 czerwca 1999 roku podczas swojej VII pielgrzymki do ojczyzny Papież Jan Paweł II celebrował mszę św. w Pelplinie.

Katedra w Pelplinie
     Katedra w Pelplinie uważana jest przez architektów za najlepiej wybudowany kościół cysterski na świecie. W jej wnętrzu można podziwiać prawie wszystkie style od gotyku, przez renesans, manieryzm, wczesny i późny barok, rokoko, neogotyk i neoklasycyzm.
     Jan Długosz (1415-1480), jeden z najbardziej zasłużonych dla rozwoju polskiej nauki i kultury kronikarz, w swoim dziele Dziejów polskich ksiąg dwanaście o klasztorze w Pelplinie pisał w następujący sposób: "Klasztor ten założony i uposażony przez dawnych polskich książąt Sambora, Mszczuja i Świętopełka tak wspaniałe i ozdobne miał budowle, że budził podziw wszystkich ludzi". Natomiast 500 lat później ksiądz prof. Janusz Pasierb (1929-1993), poeta, historyk i znawca sztuki i kultury, napisał: "Żadna z Katedr świata nie zastąpi w moim sercu pelplińskiej katedry". W 2014 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski podpisał rozporządzenie w sprawie uznania Pelplina - zespołu pocystersko- katedralnego za Pomnik Historii ze względu na wartości historyczne i artystyczne, materialne i niematerialne oraz autentyczność substancji zabytkowej. Pomniki Historii ustanawiane są od 1994 roku, do dziś to zaszczytne wyróżnienie otrzymało 60 zabytków w Polsce. Znajdujące się na liście obiekty odznaczają się szczególną wartością materialną i niematerialną oraz znaczeniem dla dziedzictwa kulturowego naszego kraju.
     Budowę pelplińskiej katedry p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny rozpoczęto w 1295 roku. Jest bazyliką trójnawową na planie krzyża łacińskiego, z pięcioprzęsłowym korpusem nawowym, dwuprzęsłowym transeptem (nawą poprzeczną) i czteroprzęsłowym zamkniętym prostokątnie prezbiterium. Świątynia należy do najbardziej monumentalnych budowli sakralnych gotyku ceglanego w Polsce. Wyróżnia ją połączenie tradycyjnego cysterskiego układu bazylikowego z popularną na Pomorzu halą, a także szesnastowieczne sklepienie kryształowe w transepcie oraz bogaty gotycki detal architektoniczny. Warto podkreślić, że gdy w Europie miał już miejsce zmierzch renesansu, to w Pelplinie kładziono gotyckie sklepienie! W pelplińskiej katedrze występują wszystkie przykłady sklepień gotyckich: krzyżowe - w krużgankach, gwiaździste - w nawach katedry, sieciowe i kryształowe - w transepcie. Zgodnie z regułą cysterską kościół jest jednym z budynków tworzących czworobok klasztorny. Wymiary budowli są imponujące: długość 84 m, szerokość 30 m, szerokość transeptu 43 m, a wysokość całości 26 metrów! Całość podzielona jest na 11 przęseł. Ogromne wnętrze zostało wsparte na wyniosłych, ośmiobocznych filarach, nakrywają go bogate gwiaździste sklepienia.
     W katedrze znajdują się 23 ołtarze, z których główny, uznawany jest za najwyższy w tej części Europy (25,5 m) i ozdobiony obrazami autorstwa słynnego malarza Hermana Hana: Koronacja Najświętszej Marii Panny i Wizja św. Bernarda. Pierwszy monumentalny, olejny obraz Koronacja Najświętszej Marii Panny, uznany został za najwspanialsze dzieło wyrażające maryjną pobożność w Polsce XVII wieku. Charakteryzuje je rozbudowany schemat kompozycyjny oraz skomplikowany program teologiczny i polityczny, przez co zapowiada tematy i treści chętnie podejmowane w sztuce polskiej doby baroku. W pelplińskiej katedrze znajdują się też obrazy Andrzeja Stecha i Bartłomieja Strobla. W latach 1841-42 zbudowano nad wejściem do świątyni chór i zamontowano nowe organy. Okres II wojny światowej szczęśliwie nie wyrządził szkód w katedrze, która zachowała swe bardzo bogate gotyckie, manierystyczne i barokowe wyposażenie.
     W zbiorach Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego zachowało się ok. 2 tys. rękopisów, starodruków i inkunabułów cysterskich. Najcenniejszym skarbem jest jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga (wydanej jedynie w 180 egzemplarzach w połowie XV stulecia). Do czasów współczesnych dotrwało jedynie 47 inkunabułów Biblii.

Herman Han (1574-1627) - mistrz światła i nokturnu

     Był synem cechowego malarza śląskiego, który był jego pierwszym nauczycielem. Herman Han jednym z najsłynniejszych malarzy baroku działających w Polsce. Pod koniec XVI wieku zamieszkał w Gdańsku. Pracował na zlecenie pomorskich kościołów katolickich, szczególnie wiele dla cystersów w Oliwie i Pelplinie. Malował głównie obrazy religijne, charakteryzujące się bogactwem treści ikonograficznych i ciekawą formą, w której łączył tradycyjne elementy gotyckie z nowatorskim sposobem operowania światłocieniem i kolorem. W jego obrazach spirytualizm splata się z prostą pobożnością, tradycjonalizm z elementami zaskakującymi malarską świeżością. Do najważniejszych dzieł Hermanna Hana znajdujących się w katedrze pelplińskiej należą: Śmierć św. Magdaleny (1613), Wniebowzięcie NMP (1616), Św. Bernard i św. Benedykt (1618), Trójca Święta (1618) słynny obacz Pokłon pasterzy. Jednak najsłynniejszym jego obrazem jest namalowane latach 1623-1624 wspomniane wyżej potężne dzieło Koronacja Najświętszej Marii Panny przeznaczone do ołtarza głównego pelplińskiego kościoła opackiego. Wykonanie tego obrazu, liczącego 18 metrów kwadratowych, było zwieńczeniem kariery Hermanna Hana, które potwierdziło jego sławę "malarza królewskiego" i pozycję w środowisku. Herman Han wywarł znaczący wpływ na rozwój malarstwa na Pomorzu i w Wielkopolsce.

Klasztor

     Do dziś zachowało się trójskrzydłowe założenie klasztorne z krużgankami otaczającymi wirydarz, przebudowanymi pierwotnie w 1597 roku, a następnie w latach 1859-1868. Z krużganka wschodniego prowadzą wejścia do dawnego Skarbca, Muzeum Diecezjalnego oraz kaplicy Collegium Marianum, najstarszego zachowanego pomieszczenia klasztoru, dawnego oratorium. Kaplicę zdobi sklepienie gwiaździste z XIV wieku. Z południowego krużganka prowadzi wejście do dawnego letniego refektarza. Ściany zdobią malowidła gotyckie oraz obrazy nowożytne o tematyce biblijnej.

Pelplin jako Kulturalna Stolica Kociewia

     Pelplin nazywany jest Kulturalną Stolicą Kociewia. W Bazylice Katedralnej od 1998 roku odbywa się cyklicznie Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej. Koncertów można wysłuchać w każdą środę lipca i sierpnia o godz. 19.00.
     Jarmark Cysterski, który organizowany jest w Pelplinie zawsze w trzeci weekend września, stanowi swoiste widowisko promujące zachowane dziedzictwo kulturowe Cystersów. Niepowtarzalnie wyeksponowana atmosfera średniowiecznych tradycji w czasie trwania Jarmarku sprawia, że event jest jedną z najciekawszych atrakcji turystycznych Pomorza. Zainteresowanie turystów budzą także organizowane w miesiącach letnich prezentowane przed kościołem widowiska "Światło i dźwięk".
     Bonus es nos hic esse - "dobrze jest nam tu być" - te słowa widniejące w portalu pelplińskiej świątyni, wypowiedziane prawdopodobnie przez cystersów przybyłych niegdyś do Pelplina, niech stanowią zachętę do odwiedzin tego niezwykłego miejsca/miasta z duszą.

Polecana literatura:
Ciemnołoński J., Pasierb J.S., Pelplin, Ossolineum, Wrocław - Warszawa 1978
Czapliński K. K. , Skarby katedr i kościołów w Polsce, Chorzów 2006
Kaczyńscy I., T., Cystersi w Polsce, Sport i Turystyka, Muza SA, Warszawa 2010Katedra z Pelplina, L.J. Zdrojewski (red.), Wydawca: Fundacja OKO-LICE-KULTURY, Zblewo 2016
Osowski M., Herman Han - mistrz światła i nokturnu: narodziny baroku w malarstwie dawnej Rzeczpospolitej, Wydawnictwo "Bernardinum", Pelplin 2008
Źródło fotografii: Lech J. Zdrojewski

 

Nasi Partnerzy

 

Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2018


Ta strona internetowa używa pliki cookies w celu dostosowania serwisu do potrzeb użytkowników i w celach statystycznych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Brak zmiany tych ustawień oznacza akceptację dla cookies stosowanych przez nasz serwis.
Zamknij